Heilsa

Hér er ein stærsta ástæða hjarta- og æðasjúkdóma sem oft er horft fram hjá

Læknavísindin hafa lengi talið kólesteról vera einn versta óvin hjartaheilsu. En nú hafa rannsóknir sýnt fram á aðra og mun stærri ógn.

BIRT: 28/05/2023

Fræðimenn hafa rýnt í niðurstöður þriggja stórra rannsókna þar sem ólíkar meðferðir gegn heilablóðfalli og blóðtappa í hjarta voru prófaðar á alls 31.245 sjúklingum.

 

Hjarta- og æðasjúkdómar draga fleiri til dauða en nokkur annar sjúkdómur og í áratugi voru læknar sannfærðir um að kólesteról væri stóri sökudólgurinn. Fyrri rannsóknir sýndu að fleiri fengu banvænt heilablóðfall sem voru með hátt blóðgildi „blýmagns“ í kólesteróli – einnig þekkt sem LDL (lágþéttni lípóprótein/low density lipoprotein) – samanborið við fólk sem hafði minna af því.

 

Jafnframt vissu rannsakendur að kólesteról væri einn af meginþáttum æðakölkunar sem þrengir að æðum og getur í versta falli rofnað þannig að kalkbrot festist í hjartakransæðunum með hættu á banvænum blóðtappa í hjartanu.

 

Við höfum hins vegar kannski beint sjónum okkar í ranga átt. Kólesteról er ekki stærsta ógnin.

 

Talvert stærri áhættuþáttur

Hjartabólgur eru hættulegri.

 

Bandarískar rannsóknir sýna að hjá fólki sem tekur kólesteról-lækkandi statín-lyf eru hjartabólgur mun meiri áhættuvaldur heilablóðfalls og blóðtappa í hjarta en ef styrkur kólesteróls er hærri.

 

„Það segir sig sjálft að ef við fylgjumst ekki með bólguviðbrögðum líkamans munum við aldrei vinna bug á þessum sjúkdómum. Þetta er ekki lengur tilgáta heldur skjalfest staðreynd,“ segir Paul Ridker, sóttvarnalæknir og lífeindafræðingur og einn af vísindamönnunum á bak við rannsóknina sem birt var í The Lancet.

 

C-hvarfandi prótein sýnir fram á bólgur

Fræðimenn hafa greint sérstaklega niðurstöður þriggja stórra rannsókna þar sem mismunandi meðferðir gegn blóðtappa í hjarta og heilablóðfalli voru prófaðar á alls 31.245 sjúklingum sem allir voru þegar á kólesteróllækkandi statín-lyfjum.

 

Í upphafi rannsóknanna var blóð allra þátttakenda greint með tilliti til kólesteróls og náttúrulegs efnis sem kallast „C-reactive protein“ (CRP) og er svokallaður leiðarvísir fyrir bólgur í líkamanum. Allar þrjár rannsóknirnar leiddu í ljós að hækkað gildi CRP var mælanlega meiri áhættuþáttur fyrir banvæna hjarta- og æðasjúkdóma en kólesteról.

LESTU EINNIG

Dánartíðnin 268 prósent hærri

Sjúklingar með hæstu CRP gildin voru með 268 prósent meiri hættu á banvænum hjarta- og æðasjúkdómum en sjúklingar með lægstu CRP gildin í blóði. Til samanburðar var aukið kólesteról aðeins tengt við 27 prósent hærri dánartíðni vegna hjarta- og æðasjúkdóma. Hækkuð CRP-gildi þýða auknar bólgur, svo það eru greinilega bólgur og verkanir af þeirra völdum sem eru vandamálið.

 

Í ljós kemur einnig að æðakölkun er undirlögð af bólgum og ónæmisfrumuvirkni. Tilraunir á dýrum hafa einnig sýnt að æðakölkun með miklum bólgum er líklegri til að rifna og hleypa banvænu kalkbroti í blóðið, svo mikilvægt er að finna aðferðir til að vinna gegn bólgunni.

 

Næringarefni geta veitt vernd

Lengi hafa verið uppi kenningar sem styðja það að kólesteról sé ekki hættulegt nema það sé oxað af sindurefnum og bólgur sjáist. Rannsóknir hafa sýnt að ákveðin næringarefni hafa í raun bólgueyðandi áhrif. Þetta á meðal annars við um omega-3 fitusýrur úr fiski sem og C-vítamín, D-vítamín, selen og sink.

 

Ein viðamesta rannsókn til þessa var unnin af vísindamönnum frá háskólasjúkrahúsinu í Linköping og Karolinska stofnunin í Stokkhólmi. Með því að gefa öldruðum blöndu af seleni og kóensími Q10 í fjögur ár tókst þeim að draga úr dauðsföllum vegna hjarta- og æðasjúkdóma um 54%. Rannsakendur töldu að meðferðin minnkaði CRP-gildi í blóði og hún lækkaði einnig önnur ummerki um bólgur eins og osteopontin og sP-selectin.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: BJØRN FALCK MADSEN

© Shutterstock.

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

Menning og saga

Frjálslyndar konur Egyptalands hneyksluðu alla

Menning og saga

Frjálslyndar konur Egyptalands hneyksluðu alla

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

NÝJASTA NÝTT

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Vinsælast

1

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

2

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

3

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

4

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

5

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

6

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

1

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

4

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

5

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

6

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

Maðurinn

Mannfólkið hefur kysst í 4.500 ár

Lifandi Saga

Hvaða land hefur oftast farið í stríð?

Læknisfræði

Ný tækni græðir sár þrefalt hraðar

Heilsa

Lífsnauðsynlegt næringarefni sem lítið er vitað um

Maðurinn

Krullað hár kælir höfuðið

Tækni

Hvernig virkar C14-greining?

Tækni

Framtíðin séð í baksýnisspegli 

Menning og saga

Ólíkar þjóðir í Evrópu á ísöld

Náttúran

Hunangsfluguna skortir flugtækni

Tækni

Græna afleysingin fyrir Concorde 2025

Maðurinn

Vísindamenn hafa fundið hinn fullkomna svefntíma

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Þegar ónæmiskerfið berst gegn bakteríum í munni getur það kallað fram sársaukafulla bólgu í kringum liði líkamans. Þetta sýnir nýleg rannsókn fram á.

Heilsa

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.