Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Tilviljanakennt slys á sjúkrahúsi í Kanada varð til þess að opna leið lækna að áður óþekktum heimi. Í ljós kom að heil runa óvæntra atburða á sér stað í heilanum fyrstu sekúndurnar eftir að hjartað hættir að slá.

BIRT: 06/05/2022

LESTÍMI:

3 mínútur
Share on facebook

Sterkir ljósblossar við endann á dimmum göngum, leiftursnöggt yfirlit yfir helstu augnablik ævinnar og sú tilfinning að verið sé að yfirgefa líkamann og svífa yfir honum líkt og gervihnöttur.

 

Síðustu sekúndur ævinnar hafa verið sveipaðar mikilli dulúð.

 

Við vitum enn ekki fyrir víst nákvæmlega hvað gerist í heilanum. Nú hefur samt í fyrsta sinn tekist að mæla í smáatriðum heilastarfsemina hjá deyjandi einstaklingi.

 

Í ljós kom að í heilanum fer af stað heil skipulögð runa kemískra taugaboða sem fara af stað um leið og síðasti andardrátturinn er dreginn. Hugsanlega fær hinn deyjandi að sjá samsafn af bestu augnablikum ævinnar fljúga fram hjá, líkt og við þekkjum úr heimi kvikmyndanna.

LESTU EINNIG

Sorglegur atburður veitir innsýn í hulinn heim

Vísindamennirnir gerðu þessa uppgötvun þegar þeir fyrir algera tilviljun urðu vitni að sorglegum atburði á sjúkrahúsi í Bresku Kólumbíu í Kanada. Þar hafði 87 ára gamall sjúklingur fengið flogakast eftir aðgerð og höfðu læknarnir tengt rafskaut við hársvörð hans til að geta fylgst grannt með rafboðum heilans í svokölluðu heilariti (EEG).

 

Til allrar óhamingju versnaði ástand sjúklingsins meðan á þessu stóð og hann lést skyndilega af völdum hjartaáfalls.

 

Þetta gerði það að verkum að læknarnir öðluðust innsýn inn í hulinn heim. Jafnvel þótt læknar hafi áður gert einfaldar heilaritsmælingar á mannsheilanum á mörkunum á milli lífs og dauða, var þetta í fyrsta sinn sem þeir höfðu tækifæri til að fylgjast með umskiptunum á svo nákvæman máta.

Þessi 87 ára gamli Kanadabúi hafði orðið fyrir blóðuppsöfnun milli höfuðkúpunnar og heilans sökum þess að hann datt og lést skömmu síðar af völdum hjartaáfalls. Á myndinni má sjá sneiðmynd af heila mannsins fyrir aðgerðina (A og B) og að henni lokinni (C og D).

Heilinn fer í gegnum helstu atburði ævinnar

Læknunum tókst að taka upp 900 sekúndna myndskeið af heila deyjandi mannsins.

 

Mælingarnar leiddu í ljós hvernig starfsemi heilabylgnanna sem tengjast draumum og minningum, þ.e. svonefndra gammabylgna, jókst 30 sekúndum fyrir og 30 sekúndum eftir síðasta hjartsláttinn.

 

Heilabylgjur tákna samanlagða rafræna starfsemi heilans í milljörðum af taugafrumum. Það er svo bæði tíðni bylgnanna og styrkur þeirra sem gefa til kynna með hvers kyns meðvitund einstaklingurinn er.

 

Gammabylgjurnar sem eru með tíðni á bilinu 30 til 100 hertz, eru sú tegund heilabylgna sem hafa hæstu tíðnina. Það eru jafnframt gammabylgjur sem vísindamenn oftast mæla þegar tilraunaþátttakendur í ólíkum tilraunum eru beðnir um að kalla fram minningar.

 

Rafskautin námu hins vegar einnig aðrar tegundir af heilabylgjum, m.a. alfabylgjur. Það er einmitt samspil þessara tveggja tegunda af heilabylgjum sem gerði vísindamönnunum kleift að kanna hvað átti sér stað í heila deyjandi mannsins:

 

„Tengslin á milli alfa- og gammastarfsemi eiga þátt í að kalla fram minningar í heilbrigðum tilraunaþátttakendum. Fyrir vikið er einnig áhugavert að velta því fyrir sér hvort starfsemin kunni að leiða í ljós síðasta „innlit í lífið“, það sem á sér stað þegar viðkomandi er að draga andann í hinsta sinn“, skrifa vísindamennirnir í rannsókn sinni.

Straumur jóna tryggir taugaboð í heila

Heilafruma orsakar taugaboð innan í sér með því að láta rafhlaðnar jónir streyma inn í frumuna. Þegar taugaboðið berst gegnum frumuna senda svonefndar jónadælur jónirnar út aftur og fruman verður tilbúin til að senda frá sér nýtt taugaboð.

BIRT: 06/05/2022

HÖFUNDUR: Nanna Vium

HÖFUNDARÉTTUR MYNDA: Shutterstock, © Frontiers in Aging Neuroscience

vinsælustu greinarnar

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu með áskrifandi að blaðinu?

Áskrifendur geta fengið áskrift af vefnum hér

FÁÐU AÐGANG AÐ VÍSINDI.IS

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is