Maðurinn

Mikið unnin matvæli eru mun hættulegri en hingað til hefur verið haldið

Nýjar rannsóknir sýna að áhættan við að borða mikið unninn mat getur verið mun meiri en flestir hafa haldið hingað til.

BIRT: 17/10/2023

Þau finnast alls staðar og geta verið auðveld og fljótleg lausn í amstri dagsins.

 

Neysla á tilbúnum, svokölluðum ofurunnum matvælum fer vaxandi. Og tölur frá Noregi, Bandaríkjunum og nokkrum Evrópulöndum sýna að sums staðar eru þau næstum helmingur matarins sem við kaupum.

 

Afleiðingarnar gætu þó verið verri en við gerðum ráð fyrir. Þetta sýna nokkrar nýlegar rannsóknir þar sem vísindamenn hafa fundið tengsl á milli matvæla sem eru mikið unnin og aukinnar hættu á t.d. heilabilun, snemmbúnum dauða og krabbameini.

 

Lágt næringarinnihald skýrir ekki allt

Dæmigerð ofurunnin matvæli eru t.d. gosdrykkir, ýmsir tilbúnir réttir, flögur og kökur. Einnig brauðvörur sem geymast lengi, tilbúnir eftirréttir, ákveðnar tegundir pylsa og fjöldi morgunverðavara.

Hvað er ofurunninn matur?

Matvörum má skipta í fjóra flokka eftir því hversu mikið unnar þær eru.

 

Fyrsti flokkurinn er matvörur sem eru lítið unnar eða jafnvel ekkert. Til dæmis ferskir ávextir og grænmeti, baunir, hnetur, grjón, egg, mjólk, fiskur, ferskar kjötvörur, frosnir ávextir og grænmeti, gerilsneydd mjólk, ávaxtasafi án aukaefna, ósykruð jógúrt og krydd.

 

Annar flokkurinn er unnin hráefni eins og olía, smjör, edik, sykur og salt.

 

Þriðji flokkurinn er blanda matvæla úr fyrsta og öðrum flokki. Til dæmis, reykt eða kryddað kjöt, ostur, brauð, salthnetur, bjór og vín. Ástæða vinnslunnar er oft til að lengja geymsluþol matarins.

 

Lokaflokkurinn er ofurunninn matur eins og brauð með aukaefnum, tilbúinn matur, sætt morgunkorn, gosdrykkir og álegg (bæði kjöt og kjötlausu valkostirnir).

Það sem þessar vörur eiga sameiginlegt eru öll aukaefnin eins og bragðbætandi efni, rotvarnarefni og gervilitarefni.

 

Að auki fer framleiðslan í gegn um stig þrepa sem eyðileggja náttúrulega uppbyggingu innihaldsefnanna og eyða mikilvægum næringarefnum, eins og vítamínum og trefjum, úr fæðunni.

 

Og það getur haft víðtæk áhrif á heilsu okkar – jafnvel umfram hið augljósa. Til dæmis sýna tvær nýlegar rannsóknir að lítið innihald næringarefna er ekki nóg til að útskýra hvers vegna maturinn sé svona óhollur.

 

Meiri hætta á ákveðnum tegundum krabbameins

Í fyrstu rannsókninni skoðuðu vísindamenn 22.895 fullorðna Ítali og komust að því að þátttakendur sem neyttu mikillar ofurunninnar fæðu voru einnig í aukinni hættu á að fá hjartasjúkdóma og deyja snemma.

 

Í seinni rannsókninni komust vísindamenn frá Harvard háskólanum og Tufts háskólanum að þeirri niðurstöðu að karlar sem neyttu mikið af ofurunnum matvælum væru í 29% meiri hættu á að fá krabbamein í ristli og endaþarmi.

LESTU EINNIG

Athyglisvert var að áhættan hélst mikil fyrir bæði snemmbúnum dauðdaga og krabbameini, jafnvel þegar rannsakendur tóku tillit til lélegra næringargæða. Það er því ekki nóg að borða næringarríkan mat til viðbótar við ofurunnu matvælin því sjálft næringarinnihaldið var ekki það sem skipti máli.

 

Í þriðju rannsókninni skoðuðu vísindamenn 72.083 fullorðna í stóru ensku lífsýnasafni og fundu möguleg tengsl á milli aukinnar hættu á heilabilun og ofurunninna matvæla.

 

Vísindamennirnir vita ekki nákvæmlega hver ástæðan er fyrir aukinni hættu á heilabilun, snemmbúnum dauðdaga og krabbameini. En í ítölsku rannsókninni fundu rannsakendur aukinn fjölda hvítra blóðkorna hjá fólki sem borðaði mikið af ofurunnum mat.

 

Það getur verið merki um langvarandi bólgu í líkamanum sem getur valdið vefjaskemmdum og aukið hættuna á fjölda langvinnra sjúkdóma.

 

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: NANNA VIUM

Shutterstock

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

Lifandi Saga

Loðvík 14 og Versalir:  Í glæsihöllinni ríkti fnykur

Lifandi Saga

Loðvík 14 og Versalir:  Í glæsihöllinni ríkti fnykur

Náttúran

Af hverju kemur búmerang til baka?

Náttúran

Af hverju kemur búmerang til baka?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Refsiföngum í síðari heimsstyrjöldinni fórnað 

Maðurinn

Af hverju eiga karlmenn auðveldara með að fá fullnægingu en konur?

Maðurinn

Leiðbeiningar um uppeldi: Reiðilestur veldur niðurbroti í heila

Maðurinn

Hvernig er best að fara á klósettið?

Maðurinn

Auðmaður vill drekka úr æskubrunninum

Maðurinn

Þess vegna þyngist þú með aldrinum

Maðurinn

Íhugun getur breytt heila þínum

Maðurinn

Erum við fædd matvönd?

Maðurinn

Leiðbeiningar: Þannig „hökkum“ við eigin líkama

Náttúran

Hulinn kraftur verndar langlífasta spendýrið

Lifandi Saga

Refsiföngum í síðari heimsstyrjöldinni fórnað 

Maðurinn

Af hverju eiga karlmenn auðveldara með að fá fullnægingu en konur?

Maðurinn

Leiðbeiningar um uppeldi: Reiðilestur veldur niðurbroti í heila

Maðurinn

Hvernig er best að fara á klósettið?

Maðurinn

Auðmaður vill drekka úr æskubrunninum

Maðurinn

Þess vegna þyngist þú með aldrinum

Maðurinn

Íhugun getur breytt heila þínum

Maðurinn

Erum við fædd matvönd?

Maðurinn

Leiðbeiningar: Þannig „hökkum“ við eigin líkama

Náttúran

Hulinn kraftur verndar langlífasta spendýrið

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Vinsælast

1

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

2

Maðurinn

Þess vegna þyngist þú með aldrinum

3

Maðurinn

Af hverju eiga karlmenn auðveldara með að fá fullnægingu en konur?

4

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

5

Maðurinn

Hvernig er best að fara á klósettið?

6

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

1

Maðurinn

7 áhrifaríkar aðferðir: Þannig sofnar þú fyrr

2

Maðurinn

Þess vegna þyngist þú með aldrinum

3

Maðurinn

Af hverju eiga karlmenn auðveldara með að fá fullnægingu en konur?

4

Lifandi Saga

Fílamaðurinn vakti undrun og ótta allra 

5

Maðurinn

Hvernig er best að fara á klósettið?

6

Náttúran

Af hverju kemur búmerang til baka?

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

Lifandi Saga

„Hvað ætlarðu að vera þegar þú verður stór?“

Náttúran

5 fyrirbæri sem þróunin gleymdi

Maðurinn

Hvað er gyllinæð?

Náttúran

Kæfingarefni hrekur hákarlana á flótta

Alheimurinn

Það rignir í geimnum

Jörðin

Tölvustýrð vélmenni ryksuga plast upp af sjávarbotni 

Maðurinn

Eru stór lungu kostur?

Maðurinn

Er botnlanginn í raun óþarfur?

Refsiföngum í síðari heimsstyrjöldinni fórnað 

Hálf milljón afbrotamanna og óhlýðinna hermanna barðist í stríðinu í sérstökum refsisveitum. Rússneskum og þýskum mönnum var lofað frelsi og þeir sendir beint út í dauðann – rétt eins og Wagner-málaliðaherinn hafa gert.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is