Læknisfræði

Mýs ganga á ný eftir genagræðslu

Lömun vegna mænuskaða hefur hingað til verið ólæknandi. Nú vekja genagræddar mýs vonir um að hægt verði að lækna skaðann og lamaðir geti gengið.

BIRT: 17/05/2022

Í fyrsta sinn hefur vísindamönnum tekist að lækna lömun vegna mænuskaða.

 

Tilraunin var gerð á músum en veitir engu að síður von um að í framtíðinni megi beita sömu aðferð á menn og fólk sem lamast hefur eftir mænusköddun geti þá aftur fengið hreyfigetu.

 

Sjáðu  tilraunina skref fyrir skref

Sérhannað prótín græðir mænuna

Músatilraunir sýna að með sérstöku prótíni getur sundurskorin mæna gróið saman aftur.

Veira smyglar DNA-uppskrift inn í heila músarinnar

Í skaðlausri veiru er komið fyrir uppskriftinni að prótíninu hyper-interleukin-6. Veirunni er sprautað í músarheilann þar sem hún kemst inn í taugafrumu.

Taugafruma plötuð til að framleiða sérhannað prótín

Taugafruman uppgötvar DNA-uppskriftina í sínu eigin erfðaefni. Hún tekur nú að framleiða prótínið og það örvar vöxt taugaþráðanna.

Prótínið flutt til annarra frumna

Taugafruman tengist öðrum taugafrumum og prótínið berst til þeirra. Fjöldi taugafrumna tekur að vaxa þótt þær framleiði ekki prótínið sjálfar.

Taugaendar byggja brú yfir mænusköddunina

Tengibrautir taugafrumnanna, svonefndir taugaendar, vaxa yfir bilið í mænunni og endurnýja sambandið við taugafrumur hinum megin þannig að heilinn nær aftur sambandi við afturbúkinn.

Sérhannað prótín græðir mænuna

Músatilraunir sýna að með sérstöku prótíni getur sundurskorin mæna gróið saman aftur.

Veira smyglar DNA-uppskrift inn í heila músarinnar

Í skaðlausri veiru er komið fyrir uppskriftinni að prótíninu hyper-interleukin-6. Veirunni er sprautað í músarheilann þar sem hún kemst inn í taugafrumu.

Taugafruma plötuð til að framleiða sérhannað prótín

Taugafruman uppgötvar DNA-uppskriftina í sínu eigin erfðaefni. Hún tekur nú að framleiða prótínið og það örvar vöxt taugaþráðanna.

Prótínið flutt til annarra frumna

Taugafruman tengist öðrum taugafrumum og prótínið berst til þeirra. Fjöldi taugafrumna tekur að vaxa þótt þær framleiði ekki prótínið sjálfar.

Taugaendar byggja brú yfir mænusköddunina

Tengibrautir taugafrumnanna, svonefndir taugaendar, vaxa yfir bilið í mænunni og endurnýja sambandið við taugafrumur hinum megin þannig að heilinn nær aftur sambandi við afturbúkinn.

Það er sérhannað prótín, kallað hyper-interleukin-6 sem er lykillinn að þessum árangri en prótínið örvar vöxt taugafrumna.

 

Líkaminn framleiðir ekki þetta prótín en með genagræðslu geta menn komið taugafrumunum til að framleiða það. Og það tókst vísindamönnum hjá Bochumháskóla í Þýskalandi í þessari músatilraun.

 

Gátu gengið eftir nokkrar vikur

Vísindamennirnir skáru fyrst í sundur mænuna í tilraunamúsunum sem þar með gátu ekkert hreyft afturfæturna. Veira var því næst notuð til að smygla genauppskriftinni að hinu sérhannaða prótíni inn í taugafrumur í hreyfistöðvum heilans.

 

Vísindamönnunum til undrunar gátu mýsnar gengið eðlilega á ný eftir aðeins 2-3 vikur.

Rannsakendur lömuðu afturhluta líkama músa með því að skera í mænuna (efst). Strax tveimur til þremur vikum eftir genameðferðina gátu mýsnar gengið aftur (neðst).

Leyndardómurinn að baki þessum árangri er sá að það nægir að einungis sárafáar frumur framleiði prótínið. Tengingar við aðrar frumur sem koma að hreyfingum valda því að prótínið berst til þeirra og það hleypir af stað vexti í öllum frumum.

 

Nýjar tilraunir á eldri sköddun

Taugaendar frumna í mænunni taka að lengjast og vaxa yfir skurðinn í mænunni þar til frumurnar ná sambandi við taugafrumur hinum megin við sköddunina. Þar með næst aftur samband milli heilans og vöðvanna í afturhluta búksins.

 

Næst hyggjast vísindamennirnir rannsaka hvort hið sama eigi við þegar langur tími er liðinn frá sköddun mænunnar. Þær niðurstöður gætu haft mikla þýðingu varðandi gagnsemi aðferðarinnar fyrir mannfólkið.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Jens Matthiesen

Shutterstock,© Lehrstuhl für Zellphysiologie,

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Lifandi Saga

Hvaðan eru indíánar?

Menning

Muhammad Ali: Versti andstæðingur hans var BNA 

Tækni

Er gler í rauninni vökvi?

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Náttúran

Hvaða núlifandi dýr hefur breyst minnst?

Náttúran

Hvaða núlifandi dýr hefur breyst minnst?

Heilsa

Vísindamenn hafa loksins leyst barnadauðaráðgátu.

Heilsa

Vísindamenn hafa loksins leyst barnadauðaráðgátu.

Lifandi Saga

Hin voldugu turnskip Kínverja þoldu hvorki öldugang né vind 

Lifandi Saga

Hvers vegna hættum við að nota einglyrni?

Náttúran

Tungan kom lífinu upp á þurrlendið

Lifandi Saga

Persneskur kóngur stal borg óvina og endurreisti hana í eigin ríki 

Vinsælast

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

3

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

4

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

5

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

6

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

3

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

4

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

5

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

6

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Lifandi Saga

Hversu lengi hafa Bandaríkin stutt Ísrael?

Lifandi Saga

Bók frá 1898 sagði fyrir um Titanic-slysið 

Heilsa

Sjö venjur geta dregið verulega úr hættu á þunglyndi

Náttúran

Ofurmeginland gæti útrýmt dýralífi jarðar

Náttúran

Moskítóflugur: Hvað elska þær og hvað hata þær?

Maðurinn

Höfuðkúpan getur afhjúpað sjúkdóm

Lifandi Saga

Hreingerning í Þýskalandi:  Rætur nasisma átti að rífa upp með rótum

Náttúran

Geta plöntur fundið fyrir sársauka?

Náttúran

Óvænt uppgötvun á 130 ára gömlum tasmaníuúlfi

Tækni

Ormar spinna þræði sex sinnum sterkari en skothelt kevlarefni

Lifandi Saga

Fimm heppnustu manneskjur sögunnar

Maðurinn

Hve mikið gagnamagn rúmast í heilanum?

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Slöngur smakka sig áfram með tungunni, spætan nýtir hana til að sleppa við heilahristing og tunga kamelljónsins nær meiri hröðun en orrustuþota. Í dýraríkinu er tungan fjölnotatól, líkt og svissneskur vashnífur og tryggir tegundinni framhaldslíf.

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.