Alheimurinn

Risapláneta við dvergstjörnu

Uppgötvun plánetu á stærð við Júpíter á braut um rauðan dvergstjörnu neyðir stjörnufræðinga til að endurskoða kenningar um myndun sólkerfa.

BIRT: 22/04/2023

Í 31 ljósárs fjarlægð er sólkerfið GJ 3512 sem talið hefur verið tvístirni sem er tvær stjörnur sem snúast hvor um aðra.

 

En nú hafa greiningar hjá Autonomusháskóla á Spáni sýnt að svo er ekki. Þarna er stór gaspláneta á braut um litla stjörnu, svonefndan rauðan dverg.

⇒ Gasrisinn er furðu nálægt stjörnunni

Ef gasplánetan GJ3512 b væri í sólkerfi okkar, væri hún innsta plánetan. Júpíter heldur sig í margfalt meiri fjarlægð frá sólinni en þarna er raunin.

1
Gasrisinn GJ3512 b teiknaður inn í sólkerfi okkar.

GJ 3512 b er næstum jafnstór og stjarnan. Þvermál þessa gasrisa er næstum 70% af þvermáli stjörnunnar sem hann snýst um,rauða dverginn.

 

GJ3512 b: 136.311 km í þvermál

Rauði dvergurin: GJ3512: 194.720 km í þvermál

2
Sólin

Júpíter er smábolti miðað við sólina Þvermál Júpíters sem er nokkru stærri in GJ 3512 b, er aðeins um tíundi hluti af þvermáli sólar.

 

Júpíter: 142.984 km í þvermál

Sólin: 1.392.000 km í þvermál

3
Merkúr

Merkúr er næst sólinni í okkar sólkerfi.

Þetta er óvenjulegt og brýtur í bága við hugmyndir manna um það hvernig gasrisar á borð við Júpíter myndast.

 

Hinn nýuppgötvaði gasrisi heitir nú GJ 3512 b og samkvæmt útreikningum vísindamannanna er massi hans a.m.k. 46% af massa Júpíters en massi stjörnunnar er hins vegar aðeins um 12% af massa sólarinnar.

 

Ögrar upprunalegum kenningum

Stærðarmunur þessara tveggja hnatta er því stórum mun minni en munurinn á sólinni og Júpíter. Gasplánetan er líka miklu nær sól sinni, raunar nær en Merkúr, sú pláneta sem næst er okkar sól. Þetta kemur stjörnufræðingunum mjög á óvart.

 

Hingað til hafa stjörnufræðingar álitið að gasrisar á borð við Júpíter myndist í tveimur áföngum.

Stjörnufræðingar við Calar Alto-stjörnuathugunarstöðina hafa reiknað út að GJ3512 b sé um 7 mánuði að fara kringum sól sína.

Í skífu úr gasi og ryki umhverfis stjörnu safnast saman kjarni úr ís og klapparefni þar til massinn er orðinn a.m.k. tífaldur massi jarðar.

 

Þá er þyngdarafl plánetunnar orðið svo sterkt að hún getur fangað og haldið þykku gufuhvolfi úr vetnis- og helíumgasi.

 

Algengara en haldið var

Tölvulíkan spænsku stjörnufræðinganna sýnir hins vegar að GJ 3512 b getur ekki hafa myndast á þennan hátt.

LESTU EINNIG

Það hefði tekið svo langan tíma að þegar kjarninn hefði loks verið fullmyndaður, hefði allt gas fyrir löngu verið horfið úr skífunni.

 

Spánverjarnir álíta að ferlið hafi tekið mun styttri tíma, skífan fallið saman og myndað kjarnann á örskömmum tíma.

 

Sé þetta rétt, gætu gasrisar við rauða dverga verið mun algengari en stjörnufræðingar hafa ímyndað sér.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Jens Matthiesen

Shutterstock

Maðurinn

Við getum lifað án heilastofns

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Náttúran

Vísindamenn kortleggja nú heimshöfin

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

NÝJASTA NÝTT

Heilsa

Rannsókn: Tæp skeiðfylli af þessari fitutegund daglega dregur úr hættu á heilabilun

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Tækni

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Heilsa

Rannsókn: Tæp skeiðfylli af þessari fitutegund daglega dregur úr hættu á heilabilun

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Tækni

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Náttúran

Í frysti frá dánarstund

Náttúran

Í frysti frá dánarstund

Heilsa

Hinn týndi hlekkur milli krabbameins og mataræðis ef til vill fundinn

Heilsa

Vísindamenn: Miklir kostir þess að nota stigann frekar en lyftuna.

Spurningar og svör

Er ekki bara hægt að lyfta Títanic upp á yfirborðið?

Lifandi Saga

60 aðalsmenn drukknuðu í skít

Vinsælast

1

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

2

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

3

Heilsa

41 næringarríkustu fæðutegundir jarðar

4

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

5

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

6

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

1

Maðurinn

Ný rannsókn: Áhrif framhjálds á konur koma á óvart

2

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

3

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

4

Maðurinn

Hve lengi hefur krabbamein hrjáð mannkynið?

5

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

6

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Alheimurinn

Hin dulda hlið tunglsins

Náttúran

Hver er hæsta tala sem hefur fengið nafn?

Náttúran

Taumhald á gróðureldum: Skógareldar

Lifandi Saga

7 óviðeigandi brandarar frá fornöld

Lifandi Saga

Gestapo: Leynilögregla Hitlers olli skelfingu í Evrópu

Lifandi Saga

Getur Rússland orðið uppiskroppa með hermenn? 

Lifandi Saga

Kjarnorkubrjálæðingar kalda stríðstímans

Náttúran

Þrisvar til tunglsins og til baka aftur

Alheimurinn

Fullt tungl 2024 – Hvenær er tunglið fullt?

Jörðin

Hversu mikið menga leikföng?

Maðurinn

Af hverju þessi ást á áfengi?

Heilsa

Er hægt að sofa of mikið?

Rannsókn: Tæp skeiðfylli af þessari fitutegund daglega dregur úr hættu á heilabilun

Vísindamenn telja líkurnar á að deyja úr sjúkdómnum minnki með neyslu þessarar fitutegundar frekar en t.d. majónesi.

Heilsa

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is