Alheimurinn

Stærsta stjörnuþoka sem fundist hefur

Risastór útvarpsbylgjuþoka sem stjörnufræðingar hafa nú uppgötvað er 16,3 milljónir ljósára að lengd. Nú á þessi uppgötvun að veita nýja innsýn í eina af stærstu ráðgátum geimsins.

BIRT: 19/05/2022

Í þriggja milljarða kílómetra fjarlægð hafa vísindamenn nú uppgötvað fyrirbæri sem verður að teljast til hinna merkilegustu.

 

Þetta er risastór útvarpsbylgjuþoka og hún uppgötvaðist gegnum einn stærsta útvarpsbylgjusjónauka jarðar. Lengd þokunnar er um 16,3 milljónir ljósára og hún er þar með sú stærsta sem fundist hefur.

 

Þetta segja stjörnufræðingarnir sem uppgötvunina gerðu. Rannsókn þeirra hefur enn ekki verið ritrýnd en á að því loknu að birtast í vísindatímaritinu Astronomy and Astrophysics.

 

Vísindamenn um allan heim taka þó undir með stjörnufræðingunum. Einn þeirra er Johan Peter Uldall, prófessor í stjarneðlisfræði hjá Niels Bohr-stofnuninni við Kaupmannahafnarháskóla.

 

„Við þekkjum þúsundir af útvarpsbylgjuþokum. Þessi er bara gríðarlega stór og sú stærsta sem við höfum nokkru sinni greint,“ segir hann.

 

Svarthol skýtur út plasma á ljóshraða

Fjarlægðin milli plasmaskýjanna tveggja sem greindust gegnum hinn tröllvaxna LOFAR-sjónauka, er 16,5 milljónir ljósára. Það gerir fyrirbrigðið að stærsta stjörnuþokulagaða fyrirbrigði sem fundist hefur.

Þessi nýfundna þoka hefur fengið nafnið Alcyoneus og þvermál hennar er 160 sinnum þvermál Vetrarbrautarinnar. Hún er af þeirri gerð sem kallast útvarpsbylgjuþokur.

 

En stjörnuþokur af þessari gerð eru vísindamönnum enn nokkur ráðgáta.

 

Í miðju útvarpsbylgjuþokunnar er stórt svarthol sem sogar í sig óheyrilegt magn efnis og dregur segulsvið í kringum sig.

 

Þetta mikla efnismagn veldur því að kjarni þokunnar er mjög virkur og skýtur gríðarstórum rafeindageislum í tvær andstæðar áttir á hraða ljóssins.

 

„Það má ímynda sér þessa geisla sem tvö risavaxin ljóssverð úr Star Wars og svartholið skýtur þeim út í gagnstæðar áttir,“ útskýrir Johan Peter Uldall.

 

Árið 2019 tókst stjörnufræðingum í fyrsta sinn að ná mynd af svartholi eða öllu heldur atburðahringnum í kringum það. Þetta ógnarstóra svarthol er í miðju stjörnuþokunnar Messier 87 eða M87 sem er ein orkuríkasta uppspretta útvarpsgeisla í geiminum og líka svokölluð útvarpsbylgjuþoka.

Risavaxinn útvarpsbylgjusjónauki greindi þokuna

Vísindamönnum tókst að greina þá risavöxnu rafeindageisla sem berast út frá svartholinu með því að nota einn stærsta útvarpsbylgjusjónauka jarðar, LOFAR-sjónaukann.

 

Þessi sjónauki er í rauninni heilt netverk útvarpsbylgjusjónauka sem nær yfir stóran hluta Norðvestur-Evrópu – út frá ótrufluðu náttúruverndarsvæði í Hollandi þar sem snjallsímar ná engu sambandi.

 

LOFAR-sjónaukinn er samsettur úr stóru neti mörg þúsund útvarpsbylgjuloftneta á alls 44 stöðum, m.a. í Hollandi, Englandi og Frakklandi.

Útvarpsbylgjuloftnetin greindu útvarpsbylgjur frá rafeindageislunum sem svartholið í miðri Alcyoneus-þokunni skýtur út frá sér.

 

Þannig náðist myndin af plasmaskýjunum tveimur sem eru þau stærstu sinnar gerðar.

 

Nú á að afhjúpa leyndardóminn

Johan Peter Uldall prófessor í stjarneðlisfræði undirstrikar að uppgötvunina beri ekki að skilja þannig að vísindamenn hafi fundið hefðbundna stjörnuþoku þar sem milljarðar stjarna nái þvert yfir 16,5 milljóna ljósára svæði.

 

„Lengdin milli plasmaskýjanna tveggja segir okkur að svartholið hefur skotið út geislum í lengri tíma en við sjáum yfirleitt í fyrirbrigðum af þessari gerð,“ útskýrir hann.

 

Að sögn vísindamannanna að baki þessari uppgötvun er næsta skref nú að átta sig á hvers vegna Alcyoneus hefur náð þessari stærð, þar eð hvorki svartholið né hinir svokölluðu plasmageislar virðast stærri en í smærri útvarpsbylgjuþokum.

 

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Nanna Vium

© ESO © Shutterstock

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

Maðurinn

Valda börn hraðari öldrun foreldranna?

Jörðin

Parísarsamkomulagið dautt: Það sýður upp úr hnettinum

Lifandi Saga

Hafnarborg í Texas lyftist upp um fimm metra 

Lifandi Saga

Grimmsævintýri: Bönnuð börnum

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Maðurinn

Af hverju borðum við ekki gras?

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Vinsælast

1

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

2

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

3

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

4

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

5

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

6

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

1

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

2

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

3

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

4

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

5

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

6

Maðurinn

Af hverju eru karlar líkamlega sterkari en konur?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Lifandi Saga

Frelsisstyttan átti að hrópa til borgaranna

Lifandi Saga

Ótrúlegur dagur í flugstjórnarklefanum: Flugmaðurinn sogaðist út um gluggann

Læknisfræði

Uppréttur eða liggjandi? Hvernig á að fá sem mest út úr pillunum þínum

Náttúran

Hvað er glertæring?

Maðurinn

Þarmabakteríurnar  lækka líkamshitann

Heilsa

Lífsnauðsynlegt næringarefni sem lítið er vitað um

Maðurinn

Krullað hár kælir höfuðið

Tækni

Hvernig virkar C14-greining?

Tækni

Framtíðin séð í baksýnisspegli 

Menning og saga

Ólíkar þjóðir í Evrópu á ísöld

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Mörg dýr geta verið hættuleg okkur mönnunum, en hvaða dýr deyðir flesta?

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is