Heilsa

Svartidauði leynist enn í genum þínum

Einn versti drápari í sögu mannkyns hefur skilið eftir sig ummerki í erfðaefni manna og þau geta aukið líkur á sjálfsofnæmissjúkdómum á okkar dögum.

BIRT: 04/01/2024

Pestarbakterían Yersinia pesti herjaði á meginland Evrópu í stórum faraldri 1347-1353, drap sennilega um helming íbúa, hrakti suma á flótta og olli upplausn og ringulreið. Þetta var einhver versti manndrápsfaraldurinn í álfunni.

 

Niðurstöður nýrrar rannsóknar hafa nú birst í vísindatímaritinu Nature og samkvæmt þeim hefur bakterían skilið eftir sig varanleg ummerki í erfðaefni manna og þar með aukið tíðni sjálfsónæmissjúkdóma á borð við liðagigt, sykursýki og langvinna þarmabólgu.

 

Plágukirkjugarðar rannsakaðir

Við rannsókn sína skoðuðu vísindamennirnir 516 sýni erfðaefnis úr beinum og tönnum fólks sem ýmist dó fyrir faraldurinn, meðan hann gekk yfir eða eftir að honum lauk, annars vegar í London og hins vegar í Danmörku.

Með því að greina DNA sýni í tönnum og beinum frá fólki sem lést fyrir, á meðan eða eftir svartadauða tókst rannsakendum að bera kennsl á genin sem skiptu máli fyrir hverjir lifðu af og hverjir ekki.

Vísindamennirnir unnu út frá þeirri tilgátu að útbreiðsla sýkinnar í Evrópu, Asíu og Afríku hefði getað valdið breytingu á þróun ónæmiskerfisins. Nú virðist sú tilgáta standast.

 

Í genum sem stýra ónæmiskerfinu fundu vísindamennirnir fjóra breytileika sem ýmist vörðu fólk fyrir pestinni eða gerðu fólk móttækilegra fyrir henni. Þessar genagerðir höfðu því áhrif á hverjir dóu og hverjir lifðu.

 

Gen styrktu ónæmiskerfið

Sú genagerð sem mesta athygli vakti er í geninu ERAP2, sem tryggir að ónæmiskerfið geti uppgötvað sýkingar og varist þeim.

 

Það eru svonefndat átfrumur í blóði sem gleypa bakteríur og veirur og klippa síðan í búta, sem B- og T-frumur ónæmiskerfisins þekkja og geta ráðist gegn. Átfrumurnar virka þannig að hluta sem viðvörunarbjöllur.

 

Nýja rannsóknin leiddi í ljós að fólk með tvær nákvæmlega eins útgáfur af ERAP2-geninu var um 40% líklegra til að lifa faraldurinn af en aðrir. Og þeir sem lifðu af eignuðust svo eðlilega fremur afkomendur, sem erfðu þessa genagerð.

Vísindamenn rannsökuðu m.a. bein og tennur sýktra einstaklinga í East Smithfield kirkjugarðinum í London.

Eykur hættuna á alvarlegum sjúkdómum

En einmitt þessi genagerð, sem varði svo vel gegn Svartadauða, eykur nú hættu á sjálfsofnæmissjúkdómum svo sem liðagigt, sykursýki og viðvarandi þarmabólgu, en þessir sjúkdómar stafa af því að ónæmiskerfið snýst gegn eigin frumum líkamans. Þetta kemur fram í rannsókninni.

 

Stjórnandi rannsóknarinnar, Hendrik Poinar hjá McMasterháskóla í Hamilton í Kanada líkir þessum tveimur eintökum af ERAP2-geninu við skæri sem klippi sundur veirur og bakteríur.

 

Á miðöldum skiptu þessi skæri sköpum í baráttunni við Svartadauða en svo undarlegt sem það er, þá eru þau nú ógn við heilbrigði fólks.

Líkaminn ræðst gegn sjálfum sér

Til eru um 80 sjálfsofnæmissjúkdómar, sem stafa af því að ónæmiskerfið ræðst gegn heilbrigðum líkamsfrumum.

 

Psoriasis er slíkur sjúkdómur og stafar af því að hvít blóðkorn losa efni sem koma frumum í ysta húðlaginu til að vaxa mjög ört og mynda rauða flekki.

 

Meðal sjálfsofnæmissjúkda eru:
  • Psoriasis

 

  • Liðagigt

 

  • Krónísk þarmabólga

 

  • MS (Multiple sclerosis)

 

  • Sykursýki 1

LESTU EINNIG

© MATT CLARKE/MCMASTER UNIVERSITY, Shutterstock

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Lifandi Saga

Af hverju er rússneskur bær í Noregi?

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Heilsa okkar ræðst af blóðinu

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

Sósíaldarwinistarnir lýstu yfir stríði gegn fátækum

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

BNA á barmi borgarastyrjaldar: Nasista-prestur vildi bylta lýðræðinu

Lifandi Saga

Bretar knúðu fram frjálsa verslun með fallbyssum

Lifandi Saga

Nasistaveiðar meðal óvina 

Lifandi Saga

Nasistar leituðu arísks menningarheims í Tíbet

Glæpir

Newton upprætti peningafölsun í Englandi

Vinsælast

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

3

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

4

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

5

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

6

Náttúran

Hvernig bárust kettir til Ameríku?

1

Maðurinn

Er hægt að verða gráhærður á einni nóttu?

2

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

3

Heilsa

Hrotur geta verið vísbending um hjartasjúkdóm: Einn hópur er í sérstakri áhættu

4

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

5

Náttúran

Af hverju eru lauf trjáa með mismunandi lögun?

Lifandi Saga

Hvers vegna hættu karlar að ganga með hatt?

Lifandi Saga

Versti óvinur skógareldanna

Lifandi Saga

Í fallhlíf til helvítis: Slökkviliðsmenn stukku beint niður í eldhafið

Maðurinn

Göngutúr heldur heilanum heilbrigðum

Menning og saga

Leynirými í 4.400 ára gömlum egypskum pýramída

Heilsa

Vísindamenn hafa fundið mikilvægan eiginleika sem er sameiginlegur öllum sem náð hafa 100 ára aldri.

Lifandi Saga

Belgía biður Kongó afsökunar – með tönn

Lifandi Saga

Af hvaða kynstofni var Kleópatra?

Lifandi Saga

Kitty var Kim Kardashian 18. aldar

Heilsa

Bakteríurnar þrífast vel í handklæðinu þínu

Lifandi Saga

Voru víkingarnir húðflúraðir?

Menning

Þess vegna verða konur þreyttar á (sumum) körlum

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Sérsveitarhermaðurinn Ehud Barak barðist með hnífum, hríðskotaskammbyssu og í kvenklæðum gegn fjandmönnum Ísraela um áratugaskeið en þrátt fyrir þessa fortíð reyndi hann að skapa varanlegan frið við Palestínumenn þegar hann varð forsætisráðherra.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is