Lifandi Saga

Téténía – Áhyggjur Rússa hurfu með jábróður Pútíns

Þannig breyttist áralöng barátta Téténa fyrir því að losa sig úr járnklóm Rússa með faðmlagi Pútíns og Ramzans Kadyrovs.

BIRT: 27/07/2023

Yfir tvö hundruð ára deilur við Rússa hafa verið dýrkeyptar fyrir Téténíu.

 

Hið litla norður-Kákasusfjallaríki og íbúar þess hafa verið ofurliði bornir, fluttir úr landi og að minnsta kosti tvisvar sprengdir sundur og saman af rússneska stórveldinu.

 

Hér er þyrnum stráð leið Téténíu frá Katrínu miklu til Ramzan Kadyrov.

Þyrnir í augum Rússlands

Erfitt getur reynst að koma auga á Téténíu á landakorti yfir stærsta land heims, Rússland.

 

Þetta rússneska sjálfsstjórnarlýðveldi er einungis á stærð við Kúveit og er vel hulið í Kákasusfjöllunum sem teygja sig frá Svartahafi til Kaspíahafs.

 

Téténía er engu að síður risavaxinn þyrnir í augum Rússlands.

 

Undanfarnar tvær aldir hafa íslamskir aðskilnaðarsinnar beitt valdi og ofbeldi í því skyni að losa sig úr járnklóm Rússa og lýsa yfir sjálfstæði Téténíu sem sjálfstæðs íslamsks ríkis.

 

Þetta hefur vægast sagt valdið því að tengslin milli Rússlands og Téténíu hafa verið þrungin spennu og á síðasta áratug 20. aldar varð spennan kveikjan að tveimur blóðugum styrjöldum sem hartnær 160.000 óbreyttir Téténar létu lífið í.

Téténía er sem lítill dropi í hinu rússneska hafi. Téténía liggur norðan við 1.100 kílómetra langan Kákasusfjallgarðinn sem markar landamæri Rússlands og fyrrum Sovétlýðveldanna Georgíu, Aserbaídsjan og Armeníu.

Kákasusstríðin

Téténar eru í hópi minnst 40 ólíkra þjóða sem byggja Kákasusfjöllin, þar sem búa rösklega 20 milljón manns.

 

Minnihlutahópar í Kákasusfjöllunum hafa lotið stjórn ofureflis á borð við Býsanska ríkið, Mongólíu, Persíu, Ósmannaríki og í seinni tíð einnig Rússland.

 

Yfirráð Rússlands yfir Kákasus eiga rætur að rekja allt aftur til áranna upp úr 1760 þegar Katrín mikla keisaraynja lagðist í mikla landvinninga og stækkun rússneska ríkisins.

 

Ætlun hennar var að innlima í Rússland Norður-Kákasus og þar með einnig Téténíu en múslimsku þjóðirnar á svæðinu lögðust gegn innrás Rússa.

 

Þetta varð kveikjan að Kákasusstyrjöldunum sem háðar voru frá árinu 1817 til ársins 1864.

 

Uppreisnarleiðtogi og þjóðhetja í Tététna Imam Shamil gefst upp fyrir rússneska greifanum Baryatinsky þann 25. ágúst árið 1859. Málverk eftir rússneska málarann ​​Alexei Danilovich Kivshenko (1851-1895).

Öðrum megin víglínunnar voru voldugir rússneskir keisarar með sína öflugu heri. Hinum megin víglínunnar var hin fátæka téténeska þjóð  undir forystu hins heilaga Imam Shamil.

 

Téténski uppreisnarherinn var að endingu yfirbugaður árið 1859 og eftir það laut Téténía opinberlega rússneskum yfirráðum.

 

Skammlíft sjálfstæði.

Stríðin skildu Téténíu eftir í rústum.

 

Borgir og þorp höfðu verið brennd til grunna og áætlað er að um helmingur íbúanna hafi látið lífið.

 

Hatrið í garð Rússa gegnsýrði téténsku þjóðina sem mælti á arabíska tungu og var múslimskrar trúar í stað þess að trúa á guð hinna kristnu Rússa.

 

Þegar Lenín komst til valda í kjölfar byltingarinna árið 1917 reyndi hann að bera klæði á vopnin gagnvart múslimum og sjálfstæðistilburðum þeirra.

 

Sérleg yfirlýsing til múslima rússneska ríkisins hljóðaði á þann veg:

 

„Framvegis er ykkur frjálst að leggja stund á trúarbrögð ykkar og siði, auk þess sem þjóðarstofnanir ykkar og menningarstofnanir teljast vera frjálsar og friðhelgar. Byggið upp þjóðlíf ykkar með frjálsum hætti og hindranalaust. Þetta er réttur ykkar“.

Uppreisnarmenn hafa leitað skjóls í illfærum fjallahéruðum í suðurhluta Téténíu þegar sjálfstæðisstríðin hafa geisað.

Innlimað í Sovétríkin

Fjallaþjóðirnar í norðanverðum Kákasusfjöllum, m.a. í Téténíu, tóku nýja kommúnistaleiðtogann á orðinu og lýstu yfir sjálfstæði ríkisins Norður-Kákasus hinn 11. maí 1918.

 

Sjálfstæðið var hins vegar skammlíft. Lenín vildi ekki að Norður-Kákasus hefði algeran sjálfsstjórnunarrétt og árið 1919 sendi hann Rauða herinn inn á svæðið.

 

Þremur árum síðar, þ.e. árið 1922, voru öll Kákasusríkin innlimuð í hin nýstofnuðu Sovétríki.

 

Téténía öðlaðist stöðu sjálfsstjórnarsvæðis og árið 1934 var þetta nýja svæði sameinað nágrannasvæðinu sem ættbálkaþjóðin Ingúsar býr í.

Um Téténíu

Íbúafjöldi: um 1,4 milljónir.

 

Flatarmál: 17,300 km2

 

Tungumál: Téténska og rússneska.

 

Trúarbrögð: Íslamstrú (aðallega súnnítrú).

 

Leiðtogi: Í dag lýtur rússneska hlutalýðveldið stjórn forsetans Ramzan Kadyrov sem verið hefur við völd frá árinu 2007.

Stalín vísar 400.000 Tététnum úr landi

Téténskir ríkisborgarar í höfuðborg Kirgisistans, Bishkek, bíða eftir að verða fluttir heim til Tététníu árið 1957

Rússar höfðu þó enn völdin og sjálfsstjórnin á svæðinu var meira í orði en á borði.

 

Téténskir uppreisnarmenn héldu því áfram baráttunni fyrir sjálfstæði allan 4. áratug síðustu aldar og fram á þann fimmta.

 

Árið 1944 hafði þáverandi leiðtogi Sovétríkjanna, Jósef Stalín, fengið sig fullsaddan af ódælum íslömsku minnihlutahópunum.

 

Hann leysti upp lýðveldið og lét flytja íbúana, alls 400.000 Téténa og 90.000 Ingúsa, til Mið-Asíu.

 

Ekki er vitað hversu margir létu lífið í þessum mannflutningum en telja má víst að um 40 hundraðshlutar þeirra hafi látist á leiðinni í óupphituðum vöruflutningavögnum.

 

Sovétmenn sögðu mannflutningana stafa af því að Téténar hefðu verið svikulir og átt í samstarfi við Þjóðverja í seinni heimsstyrjöldinni.

 

Hin rétta skýring var þó sennilega sú að Jósef Stalín vildi losna við múslimska minnihlutann sem olli honum og Sovétstjórninni ýmsum skráveifum.

 

Eftir fráfall Stalíns árið 1953 afsökuðu Sovétríkin útlegðina opinberlega og árið 1956 öðlaðist Téténía á ný stöðu sem sjálfsstjórnarlýðveldi.

 

Í lok 6. áratugar síðustu aldar höfðu flest allir Téténarnir snúið heim aftur úr útlegðinni.

 

Fyrra Téténastríð

Rússneskur hermaður stendur ofan á fjöldagröf látinna Téténa í þorpinu Saadi-Kotar (rússneska: Komsomolskoye), þar sem fjöldamorð voru framin í seinna Téténastríðinu.

Útlegðin jók sannarlega á hatur Téténa í garð Rússa og næstu áratugina á eftir fór að bera meira á kröfunni um að losa landið undan völdum kommúnistaveldisins.

 

Þegar Sovétríkin leystust upp lýsti Téténía yfir sjálfstæði. Sjálfstæðisyfirlýsingin féll hins vegar ekki í góðan jarðveg hjá hinum nýkjörna forseta Rússlands, Bóris Jeltsín.

 

Samkvæmt rússneskum lögum kemur skýrt fram að 21 sjálfsstjórnaríki Rússlands skuli heyra undir Rússland, jafnvel þótt Sovétríkin væru liðin tíð.

 

Átökin milli klofningslýðveldisins og Rússlands jukust á árunum upp úr 1990 og árið 1994 birtust rússneskir skriðdrekar svo í Téténíu.

 

Næstu 20 mánuðina reyndu Rússar að brjóta andspyrnu Téténa á bak aftur með gríðarlegum hernaðaríhlutunum.

 

Þeim tókst í fyrstu að hrekja uppreisnarseggina upp í fjöllin en síðar meir tókst aðskilnaðarsinnunum að láta rússneska herinn hörfa.

 

Seinna Téténastríð

Téténskur hermaður með hina sundursprengdu forsetahöll í Grosní í bakgrunni (janúar árið 1995)

Árið 1996 samþykktu aðilar beggja að semja um vopnahlé en þetta táknaði í raun að Téténía öðlaðist sjálfstæði.

 

Þetta líkaði Vladimír Pútín engan veginn og þegar hann komst á valdastól árið 1999 lét hann til skarar skríða og seinna Téténastríðið varð að veruleika.

 

Stríðinu lauk opinberlega með sigri Rússa árið 2002.

 

Árið 2005 birtu téténsk yfirvöld opinberar dánartölur styrjaldanna tveggja sem leiddu í ljós að alls 160.000 almennir borgarar hefðu látið lífið í þeim.

 

Bardögum milli Téténa og Rússa lauk þó engan veginn þótt stríðinu teldist vera lokið.

 

Allan fyrsta áratug þessar aldar stóðu téténskir uppreisnarhópar fyrir blóðugum hryðjuverkaárásum.

 

Árið 2002 tóku téténskir uppreisnarseggir rösklega 800 manns í gíslingu í leikhúsi einu í Moskvu.

 

Allir 40 uppreisnarmennirnir eru drepnir af rússneskum sérsveitum. 130 gíslar deyja eftir að hafa andað að sér gasi sem sérsveitarmenn dældu inn í leikhúsið í tilraun til að frelsa þá.

 

Tveimur árum síðar tóku téténskir hryðjuverkamenn 1.300 börn, kennara og foreldra í gíslingu í skóla í Beslan. Alls 344 manns létu lífið en ríflega helmingur þeirra voru börn.

 

Jábróðir Pútíns stýrir Téténíu

Rússland og rússneska sjálfstjórnarlýðveldið Téténía hafa átt í deilum um aldir. Eftir seinna Téténastríðið urðu forsetar Rússlands og Tsjetsjníu, Vladimír Pútín og Ramzan Kadyrov nánir samstarfsfélagar.

Í dag lýtur Téténía stjórn sérlega útvalins pyntingarfants Vladimírs Pútíns, einræðisherrans Ramzans Kadyrovs.

 

Sá var gerður að forseta sjálfsstjórnarlýðveldisins árið 2007 en hann tók við völdum eftir föður sinn, Akhmed Kadyrov sem fórst í sprengjutilræði í téténsku höfuðborginni, Grosní, árið 2004.

 

Sonurinn hafði gegnt hlutverki forseta frá árinu 2004 en gat þó ekki kallast forseti fyrr en árið 2007 því samkvæmt téténskum lögum varð hann að vera orðinn þrítugur til að fá að kalla sig forseta.

 

Á því leikur enginn vafi hverjum Ramzan Kadyrov sýnir hollustu. Þetta kom ekki hvað síst berlega í ljós þegar Rússar réðust inn í Úkraínu hinn 24. febrúar 2022.

 

Kadyrov lýsir yfir stríði gegn Úkraínu í Prada-stígvélum

Daginn eftir innrásina stóð Kadyrov fyrir fjölmennri hersýningu fyrir framan forsetahöllina í Grosní.

 

Klæddur rándýrum stígvélum frá framleiðandanum Prada og með alskegg, lýsti Kadyrov því yfir að „téténskir stríðsmenn myndu leggja undir sig helstu átakasvæðin í Úkraínu.

 

Hann ráðlagði forseta Úkraínu, Vólódímír Selenskí enn fremur að gefast upp.

 

Á meðan Ramzan Kadyrov er á valdastóli tryggir Pútín Rússlandsforseti að sjálfstæðisbarátta Tétena leiði ekki til þriðja Téténastríðsins.

 

Kadyrov sem er fyrrum hershöfðingi er jafnframt alræmdur pyntinganíðingur sem beitir öllum brögðum til að brjóta óvini sína á bak aftur, einnig fjandmenn Rússa.

 

Árið 2017 innleiddu Bandaríkjamenn efnahagsþvinganir gegn Ramzan Kadyrov.

 

Ástæðuna sagði bandaríski fjármálaráðherrann vera þá að leiðtogi Téténíu væri ábyrgur fyrir drápum, mannshvörfum, pyntingum og misbeitingu valds.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: ANDREAS EBBESEN JENSEN

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Náttúran

Hvernig veit fræ að það eigi að spíra? 

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

NÝJASTA NÝTT

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Lifandi Saga

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Alheimurinn

Eitilhörð samkeppni um að leysa ráðgátur sólkerfisins

Læknisfræði

Soðnir kettir læknuðu nánast allt á miðöldum

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

Alheimurinn

Mistök geta verið banvæn fyrir geimfara 

Náttúran

Kisulóra er villiköttur

Lifandi Saga

Greitt fyrir Pepsi-Cola með sovéskum kafbátum

Heilsa

10 matvæli með meira C-vítamín en appelsínur

Maðurinn

Þráhyggja tekur heilann í gíslingu

Saga

Af hverju ráða Bandaríkin yfir Guantanamo?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Alheimurinn

Hvað er andefni?

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Þess vegna tekur ástarsorg svona mikið á okkur

Maðurinn

Heilann þyrstir í fitu

Maðurinn

Er það skaðlegt að plokka nefhárin?

Lifandi Saga

Hve lengi höfum við fengið sumarfrí?

Jörðin

Vísindamenn greina vaxtarverki: Fæðuhringur eldfjallsins

Vinsælast

1

Heilsa

Breytingarnar á líkamsþyngd geta leitt í ljós hættu á heilabilun

2

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

3

Náttúran

8 uppfinningar sem þú getur þakkað Einstein fyrir

4

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

5

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

6

Náttúran

Að klóna risaeðlur: Er hægt að vekja risaeðlur til lífsins?

1

Heilsa

Er flotsaur til marks um góða heilsu?

2

Náttúran

Hvaða rándýr étur flest fólk?

3

Tækni

Eru eineggja tvíburar erfðafræðilega eins?

4

Maðurinn

Með skönnun má spá fyrir um þunglyndi

5

Maðurinn

Samfélagsmiðlar ógna samkenndinni

6

Maðurinn

Af hverju sjá sumir drauga en aðrir ekki?

Náttúran

Hjarta steypireyðar slær bara tvisvar á mínútu

Menning

Hvers vegna varð kvikmyndin „Casablanca“ svona vinsæl?

Maðurinn

Einvígið: Er rafmagnstannbursti betri en venjulegur?

Maðurinn

Getur dáleiðslan komið í stað fyrir lyf? 

Jörðin

Evrópsk ofureldstöð virðist undirbúa gos

Maðurinn

10 óvanalegar tegundir af fælni

Náttúran

Loftslagsfyrirbrigði gæti aukið bráðnun í norðri

Maðurinn

Mjúki maðurinn gengur í arf

Maðurinn

Nátthrafnar deyja fyrr en morgunhanar. En ástæðan kemur á óvart.

Alheimurinn

NASA: 50 metra stór loftsteinn getur skollið á jörðina árið 2046

Heilsa

Kynin bregðast ekki eins við yfirvofandi áfalli

Maðurinn

Í fyrsta sinn: Vísindamenn leiða í ljós hvað gerist í heilanum þegar við deyjum

Hermaður sá heiminn á hvolfi eftir heilaskaða

Í spænsku borgarastyrjöldinni lifði hermaður nokkur það af, líkt og fyrir kraftaverk, að fá byssukúlu gegnum heilann. Eftir þetta gat hermaðurinn lesið dagblöðin á hvolfi. Atburðurinn veitti vísindamönnum nýja innsýn í starfsemi heilans.

Lifandi Saga

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is