Maðurinn

Þátttakendur umbreyttust í böðla

Félagssálfræðingurinn Stanley Milgram sýndi fram á að öll erum við reiðubúin að valda öðrum þjáningum, sé okkur fyrirskipað að gera það.

BIRT: 04/05/2024

Hve langt er mannfólkið reiðubúið að ganga í hlýðni við yfirboðara sína?

 

Á sjöunda áratug síðustu aldar einsetti bandaríski félagssálfræðingurinn sér að finna svar við þessari spurningu.

 

Hann auglýsti eftir fólki til að taka þátt í rannsókn sem samkvæmt auglýsingunni átti að snúast um það hvernig refsingar hafi áhrif á lærða hegðun. 40 manns gáfu sig fram og í júlí 1961 hóf Milgram tilraunir sínar.

Þegar þátttakandi mætti í háskólann tóku tveir á móti honum, annars vegar stjórnandi rannsóknarinnar íklæddur kirtli; hinn var kynntur sem annar þátttakandi í sömu rannsókn en var í rauninni aðstoðarmaður Milgrams.

 

Stjórnandinn dró því næst um hlutverk „nemanda“ og „kennara“. Fyrirfram hafði Milgram þó komið því svo fyrir að hinn nýkomni þátttakandi varð alltaf kennari en aðstoðarmaðurinn fékk hlutverk nemandans.

Nemandinn var ólaður niður í stól og rafóður festar á höfuð hans. Kennarinn fékk sæti við stjórnborð með rofum sem merktir voru misjafnlega sterkum straumi, frá 15 upp í 450 volt. Merki við rofana sýndu styrk frá „vægt stuð“ upp í „hættulegt“.

Stjórnandinn bað kennarann að refsa nemanda sínum ef hann eða hún svaraði spurningum kennarans rangt. fyrir hvert rangt svar átti kennarinn að auka strauminn.

Nemandinn æpti og kvartaði yfir hjartsláttartruflunum

Kennari og nemandi voru hvor í sínu herbergi en með hljóðtengingu, þannig að kennarinn gat stöðugt fylgst með þjáningum nemandans. Í raun fékk nemandinn aldrei neitt stuð, sársaukahljóðin voru spiluð af segulbandi.

Milgram prófessor fékk alla þátttakendurna til að gefa nemanda sínum rafstuð til refsingar. Meira en helmingur féllst á að senda 450 volta straum – banvænt rafstuð.

Þegar straumstyrkurinn varð of mikill átti nemandinn að banka í vegginn, kvarta yfir hjartsláttartruflunum, æpa og að lokum þykjast hafa misst meðvitund. Ef kennarinn hikaði einhvern tíma við að gefa stuð, hvatti stjórnandinn hann til að halda áfram.

 

Ef þátttakandinn neitaði var tilrauninni hætt en annars var haldið áfram þar til þátttakandinn hafði sent 450 volt í gegnum líkama fórnarlambs síns.

65% notuðu banvænan styrk

Stjórnandinn fékk alla til að senda 300 volt gegnum líkama mannsins í stólnum og 65% þátttakenda reyndust reiðubúin til að fara alla leið og senda banvænan skammt, 450 volt, í líkama annarrar manneskju.

 

Án tillits til þess hve ákaft fórnarlambið bað um miskunn og þrátt fyrir eigin óþægindi og vanlíðan hlýddu þátttakendurnir fyrirskipunum vegna þess að yfirboðarinn – stjórnandinn – stóð fast við að þetta væri nauðsynlegt.

LESTU EINNIG

© Getty Images/All Over Press

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Lifandi Saga

Hvenær eignuðumst við grasflatir?

Lifandi Saga

Hvaðan eru indíánar?

Menning

Muhammad Ali: Versti andstæðingur hans var BNA 

Tækni

Er gler í rauninni vökvi?

NÝJASTA NÝTT

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Náttúran

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Lifandi Saga

EM í fótbolta: Enginn nennti að verða Evrópumeistari

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

Náttúran

Af hverju sveigir bolti?

Maðurinn

Rannsókn: Hvernig færðu aðra til að líka vel við þig?

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

Heilsa

Óhefðbundin en áhrifarík meðferð geðraskana

Lifandi Saga

Barbie breyttist í hasarhetju

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Náttúran

Hvaða núlifandi dýr hefur breyst minnst?

Náttúran

Hvaða núlifandi dýr hefur breyst minnst?

Heilsa

Vísindamenn hafa loksins leyst barnadauðaráðgátu.

Heilsa

Vísindamenn hafa loksins leyst barnadauðaráðgátu.

Lifandi Saga

Hin voldugu turnskip Kínverja þoldu hvorki öldugang né vind 

Lifandi Saga

Hvers vegna hættum við að nota einglyrni?

Náttúran

Tungan kom lífinu upp á þurrlendið

Lifandi Saga

Persneskur kóngur stal borg óvina og endurreisti hana í eigin ríki 

Vinsælast

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

3

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

4

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

5

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

6

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

1

Náttúran

Þannig sigruðu fuglaköngulærnar allan heiminn

2

Læknisfræði

Þannig má vinna bug á ógleði

3

Lifandi Saga

Fótbolti: Sjálfsmark kostaði landsliðsmann lífið

4

Náttúran

Bakteríur örva ilminn af sumarregni

5

Náttúran

Horfðu á myndskeiðið: Ný tegund risaslöngu fannst í Amasonregnskóginum

6

Heilsa

Húðflúr getur hugsanlega aukið hættuna á ákveðinni tegund krabbameins

Lifandi Saga

Hversu lengi hafa Bandaríkin stutt Ísrael?

Lifandi Saga

Bók frá 1898 sagði fyrir um Titanic-slysið 

Heilsa

Sjö venjur geta dregið verulega úr hættu á þunglyndi

Náttúran

Ofurmeginland gæti útrýmt dýralífi jarðar

Náttúran

Moskítóflugur: Hvað elska þær og hvað hata þær?

Maðurinn

Höfuðkúpan getur afhjúpað sjúkdóm

Lifandi Saga

Hreingerning í Þýskalandi:  Rætur nasisma átti að rífa upp með rótum

Náttúran

Geta plöntur fundið fyrir sársauka?

Náttúran

Óvænt uppgötvun á 130 ára gömlum tasmaníuúlfi

Tækni

Ormar spinna þræði sex sinnum sterkari en skothelt kevlarefni

Lifandi Saga

Fimm heppnustu manneskjur sögunnar

Maðurinn

Hve mikið gagnamagn rúmast í heilanum?

Tungan: Svissneskur vasahnífur dýraríkisins

Slöngur smakka sig áfram með tungunni, spætan nýtir hana til að sleppa við heilahristing og tunga kamelljónsins nær meiri hröðun en orrustuþota. Í dýraríkinu er tungan fjölnotatól, líkt og svissneskur vashnífur og tryggir tegundinni framhaldslíf.

Náttúran

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.