Alheimurinn

Tifstjörnur kasta geislasprengjum

Vísindamenn hafa nú í einu tilviki borið kennsl á uppruna dularfullrar, ofursterkrar útvarpsgeislunar sem berst um geiminn í stuttum, öflugum blossum. Geislunin barst frá ofurtifstjörnu í Vetrarbrautinni.

BIRT: 11/06/2023

Í fyrsta sinn hafa vísindamenn fundið uppsprettu eins þeirra dularfullu útvarpsblossa sem hefur valdið stjörnufræðingum miklum höfuðkláða síðustu 13 ár.

 

Fyrirbrigðið er nefnt FRB (Fast Radio Burst) og þess varð fyrst vart 2007. Síðan hefur það gerst allnokkrum sinnum en án þess að stjörnufræðingar hafi getað greint hvaðan blossinn kemur.

Blossi um Vetrarbrautina þvera

Ofurtifstjarna í Vetrarbrautinni reyndist vera upprunastaður FRB – gríðarlega öflugs útvarpsbylgjublossa.

 

1. Geislun afhjúpar stjörnuna

Ofurtifstjarnan SGR 1935+2154 er þekkt uppspretta bæði röntgengeislunar (blátt) og gammageislunar (rautt).

 

2. Útvarpsblossi berst af stað

Óþekkt ferli skapar FRB-blossa (blátt). Blossinn varir aðeins í eina millisekúndu en er 30.000 ár að ná til jarðar.

 

3. Uppruninn afhjúpaður

Útvarpsbylgjusjónaukinn CHIME í Kanada greinir blossann og stefnan sýnir að hann átti uppruna í þessari ofurtifstjörnu.

Þetta eru örstuttir en gríðarlega öflugir blossar útvarpsgeislunar og hafa fram að þessu verið álitnir ættaðir úr stjörnuþokum í milljóna eða milljarða ljósára fjarlægð, án þess að vísindamenn gætu að öðru leyti áttað sig á upprunanum.

 

Uppruninn 30.000 í ljósára fjarlægð

Þetta er nú breytt. Stjörnufræðingar við Chime-útvarpsbylgjusjónaukann í Kanada greindu FRB og gátu jafnframt rakið upprunann til Ofurtifstjörnunnar SGR 1935+2154 sem er í 30.000 ljósára fjarlægð og í Vetrarbrautinni.

 

Ofurtifstjörnur eru sérstakar nifteindastjörnur sem verða til eftir að sprengistjarna springur.

Ofurtifstjörnur eru sérstök gerð nifteindastjarna með ofuröflugt segulsvið – oft þúsund milljörðum sinnum sterkara en segulsvið jarðar.

Við allar nifteindastjörnur er öflugt segulsvið, oft þúsund milljörðum sinnum sterkara en segulsvið jarðar en í tíunda hverju tilviki er styrkurinn þúsundfalt meiri en svo. Þetta skipar þeim í sérstakan flokk, ofurtifstjörnur.

Ástæða FRB blossa enn óþekkt

Stjörnufræðingar hafa áður séð röntgen- og gammageislun frá slíkum stjörnum en FRB-blossinn frá þessari ofurtifstjörnu í Vetrarbrautinni var margfalt öflugri. Blossinn stóð aðeins yfir í eina millisekúndu en að styrk samsvaraði hann hálfrar mínútu útvarpsbylgjugeislun frá sólinni.

 

Uppgötvun tiltekinnar uppsprettu FRB-blossa gefur stjörnufræðingum tækifæri til að rannsaka þau ferli sem leysa slíka blossa úr læðingi og komast að því hvers vegna sumar þessara stjarna senda reglubundið frá sér þessa blossa.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: Jens Matthiesen

© Jingchuan Yu/Beijing Planetarium, Sophia Dagnello/NRAO/AUI/NSF & André Renard/AFP/Ritzau Scanpix,© McGill University Graphic Design Team

Alheimurinn

Er jörðin kúla?

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Maðurinn

Táningar eru forritaðir til að hætta að hlusta á það sem mamma segir

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Tækni

Einvígi: Hvort krefst minni orku –einfalt uppvask eða uppþvottavél?

Menning og saga

Frjálslyndar konur Egyptalands hneyksluðu alla

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

Jörðin

Parísarsamkomulagið dautt: Það sýður upp úr hnettinum

NÝJASTA NÝTT

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

Lifandi Saga

Miðaldir voru ekki myrkar

Lifandi Saga

Humar var hundafæða

Heilsa

Vísindamenn finna óvænt samband milli tannholdsbólgu og tiltekins sjúkdóms

Náttúran

Hvernig er móteitur gert?

Læknisfræði

Pasteur bjargaði heiminum frá hundaæði

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Lifandi Saga

Hver lagði eld að Róm?

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Lifandi Saga

Grimmsævintýri: Bönnuð börnum

Lifandi Saga

Grimmsævintýri: Bönnuð börnum

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Heilsa

Blóðflokkur þinn kann að hafa áhrif á hvort þú færð heilablóðfall snemma á lífsleiðinni

Lifandi Saga

Víkingarnir voru kynþokkafullir kvennabósar

Lifandi Saga

Úkraínska og rússneska – hver er munurinn?

Maðurinn

Svona mikið vatn ættir þú að drekka á dag

Náttúran

Fólk fer oft ekki rétt að köttunum sínum

Vinsælast

1

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

2

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

3

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

4

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

5

Maðurinn

Rautt ljós getur leitt af sér betri sjón

6

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

1

Maðurinn

Af hverju var Elísabet drottning grafin í blýkistu?

2

Náttúran

Hvaða dýr er hættulegast allra?

3

Maðurinn

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

4

Maðurinn

Vísindamenn leggja fram ný gögn: Hversu skaðlegt sjónvarpsgláp getur verið fyrir börn

5

Maðurinn

Líffærin hafa mjög náið samstarf

6

Lifandi Saga

Áður en til fangelsisrefsingar kom hljóðaði dómurinn upp á: Kvalir og niðurlægingu

Náttúran

Af hverju velta hundar sér í blautu rusli?

Maðurinn

Hversu margt tónlistarfólk þjáist af heyrnarskerðingu?

Læknisfræði

Hvenær byrjuðu læknar að nota eter?

Náttúran

Risavaxin sjávarskrímsli vakin til lífs slá öll met. 

Náttúran

Greindustu hundarnir og þeir heimskustu

Lifandi Saga

Þýsku kjarneðlisfræðingarnir voru hikandi: Bomba Hitlers

Læknisfræði

Uppréttur eða liggjandi? Hvernig á að fá sem mest út úr pillunum þínum

Náttúran

Hvað er glertæring?

Maðurinn

Þarmabakteríurnar  lækka líkamshitann

Heilsa

Lífsnauðsynlegt næringarefni sem lítið er vitað um

Maðurinn

Krullað hár kælir höfuðið

Tækni

Hvernig virkar C14-greining?

Hvers vegna eru vöðvarnir aumir tveimur dögum eftir æfingu?

Ég tók verulega á því í ræktinni í fyrradag og núna tveimur dögum síðar eru vöðvarnir stífir og aumir. Hvers vegna finn ég meira fyrir vöðvunum í dag en strax eftir æfinguna?

Maðurinn

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is