Á hverju ári greinast milljónir manna með sykursýki. Sjúkdómurinn getur gert það að verkum að fólk þarf stöðugt að fylgjast með blóðsykrinum og eykur jafnframt hættuna á ýmsum alvarlegum fylgikvillum.
Ofþyngd er vel þekktur áhættuþáttur sykursýki. Ný rannsókn bendir þó til þess að annað atriði kunni að skipta ekki síður máli.
Vísindamenn við Curtin-háskóla í Ástralíu greindu gögn frá tæplega hálfri milljón einstaklinga og komust að því að annar þáttur gæti aukið hættuna á að þróa með sér sykursýki.
„Niðurstöðurnar benda til þess að við þurfum að horfa á fleira en töluna á vigtinni þegar metin er hætta á sykursýki,“ segir Zhongyang Guan, lýðheilsufræðingur við Curtin-háskóla, í fréttatilkynningu.
Sem betur fer er hægt að draga úr hættunni. Vísindamennirnir benda á eina einfalda breytingu á daglegum venjum sem gæti minnkað líkurnar á að fá sykursýki.
Vöðvamassi getur haft áhrif á hættuna á sykursýki
Vísindamennirnir greindu heilsufarsgögn 479.607 þátttakenda og komust að því að vöðvamassi of þungra einstaklinga gæti haft áhrif á hættuna á að þróa með sér sykursýki.
„Einstaklingar sem voru bæði með of mikla líkamsfitu og lítinn vöðvamassa voru í mun meiri hættu á að fá sykursýki af tegund 2 en þeir sem glímdu eingöngu við offitu,“ segir Zhongyang Guan í fréttatilkynningunni.
Sykursýki af tegund 2 veldur því að líkaminn nýtir hormónið insúlín ekki sem skyldi. Afleiðingin er sú að blóðsykurinn hækkar umfram eðlileg mörk.
Sykursköddun æða hefur alvarlegar afleiðingar
Sykursýkisjúklingar eiga erfitt með að halda blóðsykri og fituefnum í blóði neðan marka. Með tímanum leiðir til æðasköddunar og hættu á fylgikvillum. Þetta styttir ævilengdina oft um 10-20 ár.
Sjónin skerðist eða hverfur
Fíngerðar háræðar í nethimnu augans geta skaddast þannig að frumur í æðaveggjum deyi. Þá leka rauð blóðkorn og plasmi út í nethimnuna sem skemmist. Þetta leiðir af sér svarta bletti í sjónsviðinu.
Blóðtappar ógna hjarta og heila
Sykursýkisjúklingar eiga tvö- til fjórfalt fremur á hættu að fá blóðtappa í hjarta eða heila. Veggir fíngerðra æða þykkna og stífna og æðarnar glata víkkunarhæfninni. Sykrur og fituefni þrengja æðarnar.
Nýrun skaddast eða gefa sig
20-40% sykursýkisjúklinga fá nýrnaskaða sem getur leitt til nýrnabilunar. Mikill blóðsykur hefur áhrif á nýrun og sykrur og prótín streyma út í þvagið. Nýrun veiklast og geta í versta falli gefið sig.
Fætur þarf að taka af
Um sjöundi hver sykursýkisjúklingur fær varanleg sár á fætur og í 25% tilvika þarf að taka fótinn af. Æðar sem sjá fyrir súrefni þrengjast. Taugarnar greina því ekki sársauka og þegar sár myndast gróa þau ekki.
Sykursköddun æða hefur alvarlegar afleiðingar
Sykursýkisjúklingar eiga erfitt með að halda blóðsykri og fituefnum í blóði neðan marka. Með tímanum leiðir til æðasköddunar og hættu á fylgikvillum. Þetta styttir ævilengdina oft um 10-20 ár.
Sjónin skerðist eða hverfur
Fíngerðar háræðar í nethimnu augans geta skaddast þannig að frumur í æðaveggjum deyi. Þá leka rauð blóðkorn og plasmi út í nethimnuna sem skemmist. Þetta leiðir af sér svarta bletti í sjónsviðinu.
Blóðtappar ógna hjarta og heila
Sykursýkisjúklingar eiga tvö- til fjórfalt fremur á hættu að fá blóðtappa í hjarta eða heila. Veggir fíngerðra æða þykkna og stífna og æðarnar glata víkkunarhæfninni. Sykrur og fituefni þrengja æðarnar.
Nýrun skaddast eða gefa sig
20-40% sykursýkisjúklinga fá nýrnaskaða sem getur leitt til nýrnabilunar. Mikill blóðsykur hefur áhrif á nýrun og sykrur og prótín streyma út í þvagið. Nýrun veiklast og geta í versta falli gefið sig.
Fætur þarf að taka af
Um sjöundi hver sykursýkisjúklingur fær varanleg sár á fætur og í 25% tilvika þarf að taka fótinn af. Æðar sem sjá fyrir súrefni þrengjast. Taugarnar greina því ekki sársauka og þegar sár myndast gróa þau ekki.
Þeir sem voru bæði of þungir og með lítinn vöðvamassa og skerta vöðvastyrk – ástand sem kallast vöðvarýrnun (e. sarcopenia) – voru meira en 3,5 sinni líklegri til að fá sykursýki.
Af þeim sem voru með vöðvarýrnun samhliða offitu þróuðu 15 prósent með sér sykursýki af tegund 2 innan tíu ára. Til samanburðar greindust 11 prósent þeirra sem voru eingöngu með offitu með sjúkdóminn á sama tímabili.
Ráð vísindamannanna til að draga úr hættunni
Niðurstöðurnar benda jafnframt til þess að fólk geti sjálft dregið úr hættunni á að fá sykursýki – jafnvel þótt það sé þegar of þungt.
Í nýrri rannsókn fylgdist vísindamaðurinn Agustín Ibáñez með því hvernig aðeins nokkrar vikur af einfaldri tómstundastarfsemi virtust hafa umtalsverð áhrif á heilastarfsemi hóps þátttakenda. Og samkvæmt taugavísindamanninum þarf hvorki hæfileika né reynslu til að njóta ávinningsins:
„Eftir því sem við eldumst og offita verður algengari gæti það skipt miklu máli í baráttunni gegn sykursýki af tegund 2 að viðhalda vöðvamassa og vöðvastyrk með reglulegri hreyfingu og heilbrigðum lífsstíl,“ segir Mario Siervo, einn höfunda rannsóknarinnar, í fréttatilkynningunni.
Niðurstöðurnar birtust í vísindatímaritinu Diabetes Care.
