Alheimurinn

Geimsjónauki uppgötvar gríðarlega stjörnuframleiðslu

Hinn öflugi James Webb-geimsjónauki hefur strax veitt okkur innsýn í áður óséða dýrð innri hluta Óríonþokunnar. Og útsýnið er stórfenglegt.

BIRT: 22/02/2023

Stjörnur Glóandi ryk- og gasský sem er a.m.k. 24 ljósár í þvermál, reynist heimkynni hundraða nýmyndaðra stjarna.

 

Óríonþokan er aðeins í 1.350 ljósára fjarlægð og nálægasta geimþoka sem við þekkjum. Þetta svæði má því kalla einhverja mikilvægustu rannsóknarstofu sem völ er á varðandi myndun nýrra stjarna.

 

En þótt Óríonþokan hafi verið þekkt síðan 1610 varðveitir hún enn fjölmörg leyndarmál.

 

En nú hefur öflugasti geimsjónauki veraldar, James Webb, náð að skyggnast alveg inn í miðju þessarar þoku og tekið þar mynd sem stjörnufræðingar segja þá skörpustu og nákvæmustu sem náðst hefur.

Tíu milljarða dala James Webb sjónaukinn samanstendur meðal annars af af 18 gullspeglum sem virka sem augu sjónaukans í geimnum. Með heildarflatarmál 25 fermetrar er marghyrningatækið mun stærra en forveri hans, Hubble sjónaukinn, með speglaflatarmál 4,5 fermetrar.

Vísindamenn tóku bakföll af hrifningu

Myndin er samsett úr myndum frá innrauðum vélum Webb-sjónaukans, teknum gegnum mismunandi ljóssíur og í gegnum hið þétta gas- og rykský sem fæðir af sér nýjar stjörnur.

 

Þetta er mikil framför frá myndum Hubble-sjónaukans sem tekur myndir á bylgjulengdum hins sýnilega ljóss og nær því ekki að greina neitt af því sem er inni í eða á bak við Óríonþokuna.

Sneið af innri hluta Óríonþokunnar séð frá bæði Hubble (vinstri) og James Webb-sjónaukunum (hægri). Hér sést skýrt hvernig næmar, innrauðar myndavélar James Webb-sjónaukans ná í gegnum þykkt ryklagið og greina daufari stjörnur djúpt inni í þokunni.

„Við tókum nánast bakföll af hrifningu yfir þessum myndum. Við hófum undirbúning að þessu verkefni 2017 og höfum því beðið í fimm ár eftir þessum gögnum,“ segir Els Peters sem er stjarneðlisfræðingur við Western-háskóla í London og meðal vísindamannanna að baki myndatökunni.

 

Myndin sýnir lítinn geira af innviðum Óríonþokunnar þar sem greina má líkt og þykkan brúnleitan bjálka úr gasi og ryki sem teygir sig frá efra horni myndarinnar vinstra megin og niður til hægri.

Lítill hluti af Óríonþokunni sem tekinn var með innrauðum myndavélum James Webb sjónaukans. Yfir 700 stjörnur eru í þokunni og fleiri eru að koma.

Í þessum bjálka miðjum sést skærasta stjarnan sem kölluð er θ2 Orionis A. Þótt þessi stjarna sé alveg skýr á nýju myndinni er hún ógreinanleg með berum augum, nema á svæðum þar sem alls engin ljósmengun er.

 

Rauð glóð umhverfis stjörnuna er endurskin birtu hennar frá örsmáum rykkornum.

 

Jafnframt sjást á þessari mynd svo ungar stjörnur að þær eru enn umvafðar því gas- og rykskýi sem hefur myndað þær. Vísindamenn gera sér einmitt vonir um betri þekkingu á mismunandi tímaskeiðum í æviferli stjarna með nánari greiningum á myndinni.

 

Okkar eigið sólkerfi er talið hafa myndast í umhverfi sem minnt hafi á Óríonþokuna. Vísindamennirnir vonast þar af leiðandi til að nýja myndin frá James Webb skýri enn betur og af meiri nákvæmni hvernig sólin og pláneturnar í kringum hana mynduðust.

LESTU EINNIG

HÖFUNDUR: NANNA VIUM

NASA, ESA, CSA, Data reduction and analysis : PDRs4All ERS Team; graphical processing S. Fuenmayor. © NASA, ESA, CSA, PDRs4All ERS Team; image processing Olivier Berné. Credit for the HST image: NASA/STScI/Rice Univ./C.O’Dell et al. – Program ID: PRC95-45a. Technical details: The HST image used WFPC2 mosaic.This composite image uses [OIII] (blue), ionized hydrogen (green), and [NII] (red).

Heilsa

Líkamleg snerting er mikilvæg milli föðurs og ungabarns

Maðurinn

Vísindamenn vara við langvarandi notkun á snuði

Maðurinn

Vísindamenn vara við langvarandi notkun á snuði

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

NÝJASTA NÝTT

Jörðin

Jörðin eftir manninn

Maðurinn

Bakteríur leysa vind í munni okkar

Lifandi Saga

Hvað átti sér stað við Wounded Knee árið 1973?

Maðurinn

Geta matvörur varið húðina gegn útfjólubláum geislum sólar?

Spurningar og svör

Hvað á eiginlega að gera við kjarnorkuverið í Tjernobyl?

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

Jörðin

Af hverju er ís svona háll?

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

Jörðin

Jörðin eftir manninn

Maðurinn

Bakteríur leysa vind í munni okkar

Lifandi Saga

Hvað átti sér stað við Wounded Knee árið 1973?

Maðurinn

Geta matvörur varið húðina gegn útfjólubláum geislum sólar?

Spurningar og svör

Hvað á eiginlega að gera við kjarnorkuverið í Tjernobyl?

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

Jörðin

Af hverju er ís svona háll?

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Vinsælast

1

Maðurinn

Bakteríur leysa vind í munni okkar

2

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

3

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

4

Maðurinn

Geta matvörur varið húðina gegn útfjólubláum geislum sólar?

5

Jörðin

Jörðin eftir manninn

6

Spurningar og svör

Hvað á eiginlega að gera við kjarnorkuverið í Tjernobyl?

1

Maðurinn

Bakteríur leysa vind í munni okkar

2

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

3

Maðurinn

Geta matvörur varið húðina gegn útfjólubláum geislum sólar?

4

Jörðin

Jörðin eftir manninn

5

Spurningar og svör

Hvað á eiginlega að gera við kjarnorkuverið í Tjernobyl?

6

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Alheimurinn

Tvíburi Vetrarbrautarinnar finnst í útjaðri alheimsins

Lifandi Saga

Hvers vegna klæddust fangar röndóttum búningum í gamla daga?

Lifandi Saga

Af hverju er rússneskur bær í Noregi?

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Tækni

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Jörðin eftir manninn

Hvað verður um jörðina þegar við verðum horfin? Að sögn vísindamanna munu úlfaflokkar dreifast hratt á meðan borgirnar hrynja og sökkva. Hins vegar munu síðustu ummerki mannkyns standa til enda alheimsins.

Jörðin

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is