Maðurinn

Þetta eru sjö mikilvægustu skilningarvitin

Oft er talað um fimm skilningarvit; sjón, heyrn, bragð, lykt og tilfinningu. Allt þetta beinist að umhverfi okkar. Til viðbótar höfum við svo jafnvægis- og líkamsskyn sem upplýsa okkur stöðu líkamans gagnvart umhverfinu.

BIRT: 09/04/2024

Sjón

Augunum má líkja við myndavél. Sjáaldrið stýrir ljósmagni sem berst inn í augað og linsa augans beinir ljósinu í fókus á nethimnuna innst í auganu. Á nethimnunni eru meira en 100 milljón ljósnæmar frumur sem kallast stafir og sex milljón svonefndar keilur sem greina rautt, blátt og grænt ljós sem að samanlögðu mynda alla liti sem við sjáum.

 

Lyktarskyn

Lyktarskynið er sérstætt að því leyti að taugar frá nefinu liggja beint í frumstæðar heilastöðvar sem nefnast randkerfið. Þessar heilastöðvar tengjast frumstæðum grundvallartilfinningum svo sem ótta, kynhvöt og hungurtilfinningu auk minnis. Þetta er trúlega ástæða þess að tiltekin lyktarefni leysa oft úr læðingi minningar og sterkar tilfinningar – í mun meira mæli en önnur skynhrif.

Heyrn

Heyrnarboð verða til þegar bifhár eyrans þýða þrýstibylgjur í lofti í hljóð. Það er hlutverk eyrans og heilans í sameiningu að umbreyta stærð og tíðni hljóðbylgnanna í styrk og tón og samtímis reiknar heilinn út hvaðan hljóðið kemur. Stefnan er reiknuð á grundvelli hins örsmáa tímamunar milli þess sem hljóðið berst hvoru eyra fyrir sig. Við getum greint tímamun allt niður í 1/10.000 af sekúndu.

 

Bragðskyn

Í bragðlaukum í tungunni eru skynjarar sem bregðast við efnasameindum í matnum. Bragðlaukarnir eru um 10.000 talsins og um þúsund skynjarar eru í hverjum og einum. Fræðilega séð ættum við því að geta greint milljónir bragðhrifa en í rauninni er bragðskyn okkar ekkert sérstaklega gott en það bætir talsvert úr skák að lykt hefur líka áhrif og lyktar- og bragðskyn vinna vel saman.

Ég hef heyrt að trefjaríkt jurtafæði auki gasframleiðslu þarmanna hjá grænmetisætum. Er það rétt, eða prumpa kjötætur alveg jafn mikið?

Snertiskyn

Skynfrumur senda heilanum upplýsingar um það sem gerist við hörundið eða í líkamanum, svo sem þrýsting, tog, hreyfingu, hitastig og sársaukaáhrif. Slíkar skynfrumur eru um allan líkamann, flestar á húð á höndum, fótum og í andliti en færri í innri líffærum. Tilfinningaskynið kemur okkur líka að góðu haldi við að forðast sköddun og klæða okkur í samræmi við tíðarfar og hitastig.

 

Líkamsskyn

Skynhrif frá vöðvum og liðum halda heilanum stöðugt upplýstum um stöðu allra líkamshluta. Okkur er því t.d. alltaf fullkomlega ljóst hvar fæturnir eru og hvort munnurinn er opinn eða lokaður.

Jafnvægisskyn

Jafnvægisskynið heldur heilanum upplýstum um jafnvægið, hvort heldur við sitjum, göngum, stöndum á höfði eða erum að missa jafnvægið. Lítil, vökvafyllt bogagöng í eyranu greina hreyfingar höfuðsins og stöðu þess í samanburði við þyngdaraflið og breytingar á hraða hreyfinganna. Ef jafnvægisskynið virkar ekki fullkomlega rétt getur okkur svimað og orðið óglatt.

HÖFUNDUR: Ritstjórn

Amanda Dallbjörn

Heilsa

Líkamleg snerting er mikilvæg milli föðurs og ungabarns

Maðurinn

Vísindamenn vara við langvarandi notkun á snuði

Maðurinn

Vísindamenn vara við langvarandi notkun á snuði

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

NÝJASTA NÝTT

Jörðin

Jörðin eftir manninn

Maðurinn

Bakteríur leysa vind í munni okkar

Lifandi Saga

Hvað átti sér stað við Wounded Knee árið 1973?

Maðurinn

Geta matvörur varið húðina gegn útfjólubláum geislum sólar?

Spurningar og svör

Hvað á eiginlega að gera við kjarnorkuverið í Tjernobyl?

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

Jörðin

Af hverju er ís svona háll?

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

Jörðin

Jörðin eftir manninn

Maðurinn

Bakteríur leysa vind í munni okkar

Lifandi Saga

Hvað átti sér stað við Wounded Knee árið 1973?

Maðurinn

Geta matvörur varið húðina gegn útfjólubláum geislum sólar?

Spurningar og svör

Hvað á eiginlega að gera við kjarnorkuverið í Tjernobyl?

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

Jörðin

Af hverju er ís svona háll?

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Vinsælast

1

Maðurinn

Bakteríur leysa vind í munni okkar

2

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

3

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

4

Maðurinn

Geta matvörur varið húðina gegn útfjólubláum geislum sólar?

5

Jörðin

Jörðin eftir manninn

6

Spurningar og svör

Hvað á eiginlega að gera við kjarnorkuverið í Tjernobyl?

1

Maðurinn

Bakteríur leysa vind í munni okkar

2

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

3

Maðurinn

Geta matvörur varið húðina gegn útfjólubláum geislum sólar?

4

Jörðin

Jörðin eftir manninn

5

Spurningar og svör

Hvað á eiginlega að gera við kjarnorkuverið í Tjernobyl?

6

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Alheimurinn

Tvíburi Vetrarbrautarinnar finnst í útjaðri alheimsins

Lifandi Saga

Hvers vegna klæddust fangar röndóttum búningum í gamla daga?

Lifandi Saga

Af hverju er rússneskur bær í Noregi?

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Tækni

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Jörðin eftir manninn

Hvað verður um jörðina þegar við verðum horfin? Að sögn vísindamanna munu úlfaflokkar dreifast hratt á meðan borgirnar hrynja og sökkva. Hins vegar munu síðustu ummerki mannkyns standa til enda alheimsins.

Jörðin

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is