Alheimurinn

Sólmyrkvi 2026 – Sjáið sólina myrkvast í ágúst

Dimmur skuggi læðist yfir sólina á (vonandi sólríkum) degi í núna í ágúst en þann 12. getur þú séð almyrkva á Íslandi. Fáðu þér sólmyrkvagleraugu og njóttu dansins milli tungls og sólar.

BIRT: 24/07/2026

Sólmyrkvi 2026

Þann 12. ágúst 2026 mun almyrkvi á sólu varpa skugga sínum yfir jörðina.

Hægt og rólega mun tunglið renna sér fyrir sólu og á augabragði mun eitt stórbrotnasta fyrirbæri sólkerfisins draga úr dagsbirtunni.

Almyrkvi verður sýnilegur frá Vestfjörðum, Snæfellsnesi, höfuðborgarsvæðinu og Reykjanesi.

Á Austur- og Norðausturlandi verður hins vegar djúpur deildarmyrkvi. Utan Íslands sést almyrkvinn einnig frá Grænlandi, norðurhluta Spánar og litlum hluta Portúgals.

En hvað gerist í raun og veru við sólmyrkva? Og hver er munurinn á hinum mismunandi sólmyrkvum?

Hvað er sólmyrkvi?

Sólmyrkvi verður þegar tunglið staðsetur sig nákvæmlega á milli jarðar og sólar. Þegar sólmyrkvi er alger þekur tunglið alla sólskífuna þannig að geislar sólarinnar sjást ekki.

Almyrkvar á sólu er bara náttúruleg tilviljun: þvermál sólarinnar er 400 sinnum meira en þvermál tunglsins, en fjarlægðin er líka 400 sinnum meiri.

Þannig séð frá jörðu eru tunglið og sólin um það bil jafn stór. Hefði tunglið verið eitthvað minna gæti ekki myndast almyrkvi.

Tunglið ferðast einn hring um jörðina í hverjum mánuði.

Ástæðan fyrir því að ekki er sólmyrkvi í hverjum mánuði er að braut tunglsins um jörðina er ekki samsíða braut jarðar.

Því er það aðeins við mjög sérstakar aðstæður sem sólmyrkvi verður.

Þegar tunglið staðsetur sig nákvæmlega á milli jarðar og sólar sem sólmyrkvi verður.

Almyrkvi

Almyrkvi verður sem sagt þegar tunglið rennur hægt fyrir sólu og hylur alla sólarskífuna svo sólkórónan birtist.

Smám saman fer að sjást meira í sólarskífuna og dagsbirtu fer að gæta á ný.

Vegna snúnings jarðar varir myrkvinn aðeins í stuttan tíma á hverjum stað fyrir sig.

Almyrkva er hægt að upplifa einhvers staðar á jörðinni á um 18 mánaða fresti að meðaltali, en að það gerist aftur á tilteknum stöðum er afar sjaldgæft – að meðaltali gerist það aðeins á u.þ.b. 400 ára fresti.

Síðast sást almyrkvi á sólu frá Íslandi 30. júní 1954. Almyrkvaslóðin lá þá um syðsta hluta landsins, en frá Reykjavík sást 99 prósenta deildarmyrkvi.

Almyrkvi verður þegar tunglið færist fyrir sólu og jörðu og varpar myrkasta hluta skuggans – alskugga eða umbra - á jörðina.

Hringmyrkvi

Ef tunglið er staðsett nákvæmlega fyrir framan sólina en tunglið er of langt í burtu til að skyggja á alla sólina fáum við hringmyrkva.

Hringmyrkvi er því svipaður og almyrkvi, en sólin birtist sem bjartur hringur utan um dimman skugga tunglsins og þaðan kemur nafnið hringmyrkvi.

Við hringmyrkva nær tunglið ekki að skyggja á alla sólina og þá sést þunnur sólhringur umhverfis brún tunglsins

Deildarmyrkvi

í deildarmyrkva þekur tunglið ekki alla sólarskífuna og er þessi tegund sólmyrkva mun algengari og sést á mun stærra svæði en almyrkvar og hringmyrkvar.

Deildarmyrkva má oft sjá utan þeirra svæða þar sem sjá má almyrkvann eða hringmyrkvann.

Deildarmyrkvi getur þó líka sést án þess að aðrir myrkvar verði.

Deildarmyrkvi verður þegar tunglið færist fyrir sólu og jörðu en ekki í beinni línu.

Blandaður myrkvi

Ef almyrkvi hefst eða lýkur með hringmyrkva er hann kallaður blandaður myrkvi.

Þessi tegund er frekar sjaldgæf og sést næst 14. nóvember árið 2031 og mun sjást I Bandaríkjunum og norður- og vesturhluta Suður-Ameríku.

Sjáðu myndir af mismunandi myrkvum

Smelltu á mynd til að sjá hana stærri með lýsingu

Leiðarvísir: Hvernig best er að fylgjast með sólmyrkvanum 12. ágúst 2026

Viljir þú upplifa almyrkva á sólu 12. ágúst 2026 er best að vera á Vesturlandi, á Snæfellsnesi, Reykjanesi, höfuðborgarsvæðinu eða á Vestfjörðum.

Á öðrum svæðum landsins verður djúpur deildarmyrkvi.

Hvort myrkvinn sést ræðst þó að lokum af veðri.

Þegar fylgst er með sólmyrkva verður að nota sérstök sólmyrkvagleraugu sem sía frá skaðlega útfjólubláa geislun sólarinnar. Annars geta augun orðið fyrir varanlegum skaða.

Hér að neðan má sjá hvenær sólmyrkvinn hefst, nær hámarki og lýkur á nokkrum stöðum á Íslandi.

Hversu lengi varir sólmyrkvi?

Fræðilega séð getur sólmyrkvi séður frá jörðu varað í allt að sjö mínútur og 32 sekúndur.

En næsti sólmyrkvi sem varir í meira en sjö mínútur mun ekki eiga sér stað fyrr en árið 2150 – yfir Kyrrahafi.

Almyrkvi séður frá jörðu stendur oftast yfir í nokkrar mínútur

Í hraðfleygri þotu er hægt að ferðast með skugganum færa sig yfir jörðina.

Sumarið 1973 fylgdi frumgerð Concordeþotu sólmyrkva í 17.000 metra hæð yfir Afríku á 2100 km/klst. Þannig var hægt að fylgjast með myrkvanum í 74 mínútur.

Myndskeið: Horfðu á sólmyrkva færast yfir Bandaríkin

Myndbandið sýnir almyrkva árið 2017.

Hvenær er næsti sólmyrkvi?

Fastar brautir og stöðug umferðartímabil tunglsins og jarðar gera stjörnufræðingum kleift að spá fyrir um sólmyrkva með mikilli nákvæmni.

Síðasti almyrkvi á sólu á jörðinni varð 8. apríl 2024. Þá lá almyrkvaslóðin yfir norðurhluta Mexíkó, Bandaríkin og suðausturhluta Kanada og milljónir manna fylgdust með fyrirbærinu.

Næsti almyrkvi í Evrópu verður 12. ágúst 2026. Þá mun skuggi tunglsins liggja í mjórri rönd frá Spáni um Ísland og áfram til Grænlands. Á vestanverðu Íslandi verður almyrkvi, en á Norður- og Austurlandi sést djúpur deildarmyrkvi.