Náttúran

Skógareldar geisa um gjörvallan hnöttinn

Mjög stór skógarsvæði verða skógareldum að bráð og draga þúsundir til dauða víðs vegar um heim. Logarnir kvikna og nærast á öllu mögulegu, allt frá eldfimum trjám og sinubruna yfir í íkveikjur að yfirlögðu ráði. Hér gefur að líta þau fimm svæði heims sem í mestri hættu eru.

BIRT: 09/05/2024

Heimurinn verður æ oftar fyrir gríðarlegum áhrifum af skógareldum. Hlýnun jarðar skapar stöðugt betri skilyrði fyrir hraða útbreiðslu gróðurelda. Hlýnun jarðar leiðir ekki bara til hærra hitastigs heldur einnig þurrara lofts og ákveðinna þurrkatímabila þar sem gróður skrælnar og breytist í skelfilega gott eldsneyti fyrir gróðurelda.

 

Mikill svæðisbundinn munur er á upptökum gróðurelda. Og mismunandi landslag og gróður veldur því að eldurinn breiðist út á mismunandi hátt.

 

Hér eru fimm þeirra svæða sem hafa orðið verst úti og skýringarnar á því hvers vegna náttúran þar er sérstaklega eldfim.

 

ÁSTRALÍA

Tré springa og breiða út eldinn

Tröllatré eru afar algeng í Suðaustur-Ástralíu. Þykkur, laus börkur þessara tilteknu trjáa er mettaður af sérlega eldfimri jurtaolíu og geta trén beinlínis sprungið þegar eldur kemst í þau.

 

Þegar slíkar sprengingar verða kastast glóandi börkur hátt í loft upp og getur hann borist hundruð metra með vindinum og valdið íkveikju nýrra svæða. Á árunum 2001 til 2022 fuðruðu um 63.000 km2 skóglendis upp í Ástralíu af völdum skógarelda.

 

SUÐUR-EVRÓPA

Brennuvargar í Miðjarðarhafslöndunum

Rannsókn sem gerð var árið 2013 leiddi í ljós að rekja mætti ríflega 55% allra gróðurelda til íkveikju að yfirlögðu ráði en með því er átt við að eldsupptökin stafi ekki bara af kæruleysi eða óhappi.

 

Að meðaltali fuðra upp um 1.900 km2 lands árlega á Spáni, Frakklandi, Ítalíu og Grikklandi en árið 2023 höfðu brunnið um 3.500 km2 þegar komið var fram í ágúst.

 

Grikkland varð verst úti en þar urðu mestu gróðureldar í sögu Evrópusambandsins þegar 1.700 km2 lands urðu eldi að bráð sem var fjórfalt stærra svæði en í venjulegu árferði.

 

SUÐVESTURHLUTI BANDARÍKJANNA

Fyrirbyggjandi íhlutun veldur risaeldum

Í Kaliforníu hafa geisað 250.000 gróðureldar á síðustu þremur áratugum. Alls 86% þeirra hafa kviknað af mannavöldum.

 

Ástandið var sérlega slæmt í Kaliforníu á árunum 2016 til 2021. Jon Keeley við jarðfræðistofnun BNA bendir á þurrka og hita sem orsakavalda en nefnir að sama skapi hættuna sem getur stafað af fyrirbyggjandi starfi sem falið hefur í sér uppsöfnun eldfims efnis sem fært hefur eldinum aukalegt eldsneyti þegar engu að síður hefur kviknað í.

 

AMASÓNSKÓGURINN

Bændur brenna regnskóginn

Andstætt við flesta aðra gróðurelda á hnettinum verða mjög sjaldan skógareldar í rennblautum regnskóginum á Amasónsvæðinu og þá nánast eingöngu á heitasta tíma árs, þ.e. í ágúst og september.

 

Þá sjaldan að skógareldar verða á svæðinu kvikna þeir þegar bændur eða landbúnaðarfyrirtæki hyggjast verða sér úti um ný svæði undir ræktun og nautgriparækt.

 

Sumir vísindamenn eru enn fremur þeirrar skoðunar að loftslagsbreytingar hafi gert það að verkum að skógurinn verður eldfimari af því að þurrktímabilið hefur lengst. Auk þess er skógurinn ruddur með öðrum leiðum og hvort tveggja hefur í för sér að regnskógurinn skreppur saman sem nemur 13.000 km2 árlega.

 

SUÐAUSTUR-ASÍA

Milljónir fá reykeitrun

Í Suðaustur-Asíu koma aftur og aftur upp skógareldar í sumum löndum. Þau lönd sem verst verða fyrir barðinu á gróðureldum eru Indland, Mýanmar, Pakistan og Indónesía.

 

Stór hluti gróðurelda verða þegar gróður er brenndur til að ryðja skóg eða undirbúa jarðveg á annan hátt fyrir landbúnað og eldurinn verður taumlaus. Á tilteknum tímabilum verða gróðureldarnir svo víðfeðmir að reykjarhulu sem heimamenn kalla „Suðaustur-Asíu þokuna“, leggur yfir stóran hluta landanna á svæðinu og veldur milljónum óþægindum, m.a. öndunarerfiðleikum og berkjubólgu.

HÖFUNDUR: NIELS HALFDAN HANSEN

© Shutterstock

Heilsa

Líkamleg snerting er mikilvæg milli föðurs og ungabarns

Maðurinn

Vísindamenn vara við langvarandi notkun á snuði

Maðurinn

Vísindamenn vara við langvarandi notkun á snuði

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Lifandi Saga

Ísraelski vígamaðurinn: Vill lifa í friði með Palestínumönnum

Jörðin

99 stórborgir eru að sökkva

Maðurinn

Munnvatnið er fullt af eitri

Maðurinn

Gæludýr koma í veg fyrir offitu og ofnæmi meðal barna

NÝJASTA NÝTT

Jörðin

Jörðin eftir manninn

Maðurinn

Bakteríur leysa vind í munni okkar

Lifandi Saga

Hvað átti sér stað við Wounded Knee árið 1973?

Maðurinn

Geta matvörur varið húðina gegn útfjólubláum geislum sólar?

Spurningar og svör

Hvað á eiginlega að gera við kjarnorkuverið í Tjernobyl?

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

Jörðin

Af hverju er ís svona háll?

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

Jörðin

Jörðin eftir manninn

Maðurinn

Bakteríur leysa vind í munni okkar

Lifandi Saga

Hvað átti sér stað við Wounded Knee árið 1973?

Maðurinn

Geta matvörur varið húðina gegn útfjólubláum geislum sólar?

Spurningar og svör

Hvað á eiginlega að gera við kjarnorkuverið í Tjernobyl?

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

Jörðin

Af hverju er ís svona háll?

Náttúran

Krabbar hafa farið sömu ferðina 17 sinnum

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

Náttúran

Risaeðlubeinagrind seld fyrir meira en sex milljarða króna á uppboði.

Fáðu aðgang að vÍSINDI.IS

Ókeypis í 2 vikur!

 

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

 

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Er mikið um kyrrsetu hjá þér í vinnunni? Þá getur kaffi lengt líf þitt samkvæmt stórri rannsókn.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Heilsa

Lækning gegn útbreiddum meltingartruflunum finnst í flestum eldhúsum.

Náttúran

Jörðin eftir manninn: Svona munu leifar siðmenningar okkar hverfa

Heilsa

Læknar hafa grætt heilt auga í mann

Maðurinn

Nú geta vísindamenn ráðskast með drauma okkar

Tækni

140.000 veirutegundir hafa fundist í þarmaflórunni

Vinsælast

1

Maðurinn

Bakteríur leysa vind í munni okkar

2

Maðurinn

Er veganmatur óhollur börnum?

3

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

4

Maðurinn

Geta matvörur varið húðina gegn útfjólubláum geislum sólar?

5

Jörðin

Jörðin eftir manninn

6

Spurningar og svör

Hvað á eiginlega að gera við kjarnorkuverið í Tjernobyl?

1

Maðurinn

Bakteríur leysa vind í munni okkar

2

Maðurinn

Myndir af einangruðum ættflokki sýna mannlegan harmleik, samkvæmt verndarsamtökum

3

Maðurinn

Geta matvörur varið húðina gegn útfjólubláum geislum sólar?

4

Jörðin

Jörðin eftir manninn

5

Spurningar og svör

Hvað á eiginlega að gera við kjarnorkuverið í Tjernobyl?

6

Lifandi Saga

Hvað átti sér stað við Wounded Knee árið 1973?

Alheimurinn

Tvíburi Vetrarbrautarinnar finnst í útjaðri alheimsins

Lifandi Saga

Hvers vegna klæddust fangar röndóttum búningum í gamla daga?

Lifandi Saga

Af hverju er rússneskur bær í Noregi?

Jörðin

Leiða loftslagsbreytingar til fleiri jarðskjálfta?

Maðurinn

Er hollt að gefa blóð?

Tækni

Vandamál sem gat orðið aðkallandi

Maðurinn

Efnaskiptin eru stöðug frá 20 til 60 ára aldurs

Maðurinn

Er siðblindingi á vinnustaðnum þínum?

Maðurinn

Úmamí – fimmta frumbragðtegundin

Maðurinn

Eru fingraför óhjákvæmilega ólík?

Maðurinn

Frestar þú leiðinlegum verkefnum? Samkvæmt vísindamönnum er það slæm hugmynd

Læknisfræði

Hversu gamalt er Viagra?

Jörðin eftir manninn

Hvað verður um jörðina þegar við verðum horfin? Að sögn vísindamanna munu úlfaflokkar dreifast hratt á meðan borgirnar hrynja og sökkva. Hins vegar munu síðustu ummerki mannkyns standa til enda alheimsins.

Jörðin

ÁSKRIFT AÐ VÍSINDI.IS

Prófaðu í 14 daga ókeypis!

  • Fullur aðgangur að vefnum okkar með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Lifandi vísindi/Lifandi saga í rafrænni útgáfu á vefnum,
  • Aðeins 1.690 krónur á mánuði.
  • Engin skuldbinding – Þú getur hætt hvenær sem er.

ÁSKRIFT AÐ TÍMARITINU

Þrjú tölublöð + gjöf: Skemmtilegur sjónauki
  • Þrjú næstu tölublöð Lifandi vísinda/Lifandi sögu – sent heim til þín – eins færðu lítinn og vandaðan sjónauka að gjöf.
  • Fullur aðgangur að vefnum okkar – visindi.is – með tæplega 3000 skemmtilegum og spennandi greinum um allt milli himins og jarðar á sviði vísinda og sögu.
  • Spennandi greinar og flottar myndir sem svala forvitni þinni.
  • Þú getur hætt eftir tilboðið en ef þú heldur áfram skuldbindur þú þig aðeins þrjú tölublöð í einu og þú getur sagt upp hvenær sem sem og klárar þá tímabilið sem er hafið.
  • Venjuleg áskrift – þrjú tölublöð – kostar aðeins 7.590 kr

Sjónauki og þriggja blaða áskrift – Alls 3.800 kr.

Lifandi vísindi

Lyf

Lifandi saga

Search

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Innskráning

Ertu áskrifandi að tímaritinu?

Áskrifendur að tímaritinu geta fengið frían aðgang að vefnum hér.

Viltu lesa greinina?

Fáðu aðgang að visindi.is

Ókeypis í 2 vikur!

Eftir það kostar eingöngu 1.390 kr. á mánuði og enginn uppsagnarfrestur.

Innifalið er aðgangur að öllum greinum á vefnum ásamt rafræna útgáfu af nýjustu tölublöðunum.

  • Fullur aðgangur að visindi.is
  • Frábærar myndir og myndbönd
  • Aðgengilegt í öllum snjalltækjum
  • Fullur aðgangur að gríðarlegu magni eldri greina
  • Nýjustu tölublöðin í rafrænu formi

Núverandi áskrifendur að tímaritinu fá að sjálfsögðu ókeypis aðgang að vefnum og þurfa bara að virkja aðgang sinn hér.

Ef þú ert þegar áskrifandi að visindi.is